Առաջադրանք 1․ Պատասխանի՛ր հարցերին

1. Ո՞վ է քաղաքացին։

Քաղաքացին այն անձն է որն ունի իրավական կապ որևէ պետության հետ։

1. Ի՞նչ է քաղաքացիությունը։

Քաղաքացիությունը մարդու և պետության միջև իրավական կապն է որի շնորհիվ մարդն ունի որոշակի իրավունքներ և պարտականություններ։

1. Ի՞նչ կապ կա պետության և քաղաքացու միջև։

Պետությունն ու քաղաքացին կապված են իրար հետ։ Պետությունը պաշտպանում է քաղաքացիներին, իսկ քաղաքացիները պետք է պահպանեն օրենքները և հարգեն պետությունը։

1. Որո՞նք են քաղաքացու հիմնական իրավունքները։

Քաղաքացու հիմնական իրավունքներից են կրթություն ստանալը, ազատ արտահայտվելը, աշխատելը և ընտրություններին մասնակցելը։

1. Որո՞նք են քաղաքացու պարտականությունները։

Քաղաքացու պարտականություններն են օրենքները պահպանելը, հարկեր վճարելը և այլ մարդկանց իրավունքները հարգելը։

1. Ինչպե՞ս կարող է քաղաքացին մասնակցել հասարակական և պետական կյանքին։

Քաղաքացին կարող է մասնակցել ընտրություններին, արտահայտել իր կարծիքը, առաջարկներ ներկայացնել և օգնել իր համայնքին։

Առաջադրանք 2․ Տարբերակի՛ր իրավունքներն ու պարտականությունները

Գրի՛ր՝ նշվածներից որոնք են քաղաքացու իրավունքներ, որոնք՝ պարտականություններ։

• Կրթություն ստանալը։ ֊ իրավունք
• Օրենքները պահպանելը։ ֊ պարտականություն
• Ազատ արտահայտվելը։ ֊ իրավունք
• Հարկեր վճարելը՝ օրենքով սահմանված կարգով։ ֊պարտականություն
• Մասնակցել ընտրություններին՝ օրենքով սահմանված կարգով։ ֊ իրավունք
• Այլ մարդկանց իրավունքները հարգելը։ ֊ պարտականություն

Առաջադրանք 3․ Լրացրո՛ւ նախադասությունները

1. Քաղաքացին այն անձն է, որն ունի իրավական կապ պետության հետ։
2. Քաղաքացին ունի ոչ միայն իրավունքներ, այլև պարտականություններ։
3. Պետությունը պարտավոր է պաշտպանել քաղաքացիների իրավունքները։
4. Քաղաքացին պետք է հարգի պետության օրենքները և այլ մարդկանց իրավունքները։

Առաջադրանք 4․ Ճի՞շտ է, թե՞ սխալ

1. Քաղաքացին ունի միայն պարտականություններ։ Սխալ
2. Պետությունը պետք է պաշտպանի քաղաքացիների իրավունքները։ Ճիշտ
3. Օրենքների պահպանումը քաղաքացու պարտականություններից է։ Ճիշտ
4. Քաղաքացին չի կարող մասնակցել համայնքի կյանքին։ Սխալ
5. Իրավունքներն ու պարտականությունները փոխկապակցված են։ Ճիշտ

Առաջադրանք 5․ Քննարկի՛ր իրավիճակը

Քո համայնքում նախատեսվում է կառուցել խաղահրապարակ։ Բնակիչները հավաքվում են, քննարկում առաջարկները և դիմում համայնքապետարան։

Պատասխանի՛ր հարցերին.

1. Ինչպե՞ս են քաղաքացիները մասնակցում համայնքի կյանքին։

Քաղաքացիները մասնակցում են համայնքի կյանքին հավաքվելով, քննարկելով հարցերը և իրենց առաջարկները ներկայացնելով։

1. Ինչո՞ւ է կարևոր լսել բնակիչների կարծիքները։

Կարևոր է լսել բնակիչների կարծիքները քանի որ նրանք նույնպես օգտվում են համայնքի տարածքներից և գիտեն իրենց խնդիրները։

1. Դու ի՞նչ առաջարկ կներկայացնեիր։

Ես կառաջարկեի կառուցել անվտանգ և գեղեցիկ խաղահրապարակ, որտեղ երեխաները կարող են խաղալ և ժամանակ անցկացնել։

1. Ինչպե՞ս կարող է քաղաքացին օգտակար լինել իր համայնքին։

Քաղաքացին կարող է օգտակար լինել իր համայնքին պահպանելով մաքրությունը, օգնելով մարդկանց և մասնակցելով տարբեր աշխատանքների։

Առաջադրանք 6․ Լրացրո՛ւ աղյուսակը

Քաղաքացու իրավունքներ	Քաղաքացու պարտականություններ
Կրթություն ստանալ	Օրենքները պահպանել
Ազատ արտահայտվել	Հարկեր վճարել
Մասնակցել ընտրություններին	Հարգել այլ մարդկանց իրավունքները

Առաջադրանք 7․ Ստեղծագործական աշխատանք

Գրի՛ր փոքրիկ շարադրություն՝ «Ես պատասխանատու քաղաքացի եմ» վերնագրով։

Շարադրանքում անդրադարձի՛ր հետևյալ հարցերին.

• Ի՞նչ իրավունքներ ունեմ։
• Ի՞նչ պարտականություններ ունեմ։
• Ինչպե՞ս կարող եմ օգտակար լինել իմ համայնքին և պետությանը։

Ես կարծում եմ որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է լինի պատասխանատու քաղաքացի։ Ես ունեմ կրթություն ստանալու, ազատ արտահայտվելու և իմ կարծիքն ասելու իրավունք։ Բայց դրա հետ մեկտեղ ունեմ նաև պարտականություններ, օրինակ՝ պետք է պահպանեմ օրենքները և հարգեմ ուրիշներին։ Ես կարող եմ օգտակար լինել իմ համայնքին պահպանելով մաքրությունը, օգնելով մարդկանց և չվնասելով շրջապատը։ Իմ կարծիքով եթե բոլորը պատասխանատու լինեն, մեր համայնքն ու երկիրը ավելի լավը կդառնան։

Ամփոփիչ առաջադրանք

Ավարտի՛ր միտքը՝

«Լավ քաղաքացին այն մարդն է, ով…»

Գրի՛ր 3–4 նախադասություն և հիմնավորի՛ր կարծիքդ։

Լավ քաղաքացին այն մարդն է, ով հարգում է ուրիշներին, պահպանում է օրենքները և կատարում իր պարտականությունները։ Նա ոչ միայն մտածում է իր մասին, այլ նաև փորձում է օգտակար լինել մյուսներին։ Իմ կարծիքով լավ քաղաքացի լինելու համար պետք է պատասխանատու լինել և հետաքրքրվել քո երկրի ու համայնքի կյանքով։

Առաջադրանք 1․ Պատասխանի՛ր հարցերին

1. Ի՞նչ է պետությունը։

Պետությունը հասարակության կառավարման կազմակերպություն է, որն ունի իր տարածքը, բնակչությունը, օրենքներն ու իշխանությունը։

1. Ի՞նչ է նշանակում «պետության ձև» հասկացությունը։

Պետության ձևը ցույց է տալիս թե ինչպես է կազմակերպված և իրականացվում պետական իշխանությունը։

1. Որո՞նք են պետության ձևի հիմնական բաղադրիչները։

Պետության ձևի հիմնական բաղադրիչներն են կառավարման ձևը, պետական կառուցվածքը և քաղաքական վարչակարգը:

1. Ի՞նչ տարբերություն կա միապետության և հանրապետության միջև։

Միապետության դեպքում պետության ղեկավարը միապետն է, և իշխանությունը սովորաբար փոխանցվում է ժառանգաբար։ Իսկ հանրապետությունում իշխանության մարմիններն ընտրվում են որոշակի ժամկետով։

1. Ի՞նչ տարբերություն կա ունիտար և դաշնային պետությունների միջև։

Ունիտար պետությունն ունի միասնական կառավարում, իսկ դաշնային պետությունը կազմված է տարածքային միավորներից, որոնք ունեն որոշակի ինքնուրույնություն։

1. Ի՞նչ է ժողովրդավարական քաղաքական վարչակարգը։

Ժողովրդավարական քաղաքական վարչակարգն այն է երբ ժողովուրդը մասնակցում է երկրի կառավարմանը, ունի իրավունքներ և կարող է ազատ արտահայտել իր կարծիքը։

Առաջադրանք 2․ Լրացրո՛ւ աղյուսակը

Պետության ձևը	Բնութագիր
Միապետություն	Պետության ղեկավարը միապետն է, և իշխանությունը սովորաբար փոխանցվում է ժառանգաբար։
Հանրապետություն	Պետության իշխանության մարմիններն ընտրվում են որոշակի ժամկետով։
Ունիտար պետություն	Պետությունն ունի միասնական տարածք և կառավարում։
Դաշնային պետություն	Կազմված է տարածքային միավորներից, որոնք ունեն որոշակի ինքնուրույնություն։

Առաջադրանք 3․ Ճի՞շտ է, թե՞ սխալ

Նշի՛ր՝ պնդումը ճիշտ է, թե սխալ։

1. Միապետության դեպքում պետության ղեկավարը սովորաբար միապետն է։ Ճիշտ
2. Հանրապետությունում իշխանության մարմինները ձևավորվում են օրենքով սահմանված կարգով։ Ճիշտ
3. Ունիտար պետությունը բաղկացած է ինքնուրույն պետություններից։ Ճիշտ
4. Դաշնային պետությունն ունի տարածքային միավորներ, որոնք ունեն որոշակի ինքնուրույնություն։ Ճիշտ
5. Ժողովրդավարական պետությունում քաղաքացիները չեն մասնակցում պետական կառավարմանը։ Սխալ

Առաջադրանք 4․ Համապատասխանեցրո՛ւ

Հասկացություն	Բացատրություն
1. Միապետություն	ա. Պետության տարածքային միասնական կառուցվածք
2. Հանրապետություն	բ. Իշխանության կազմակերպման ձև, երբ պետության ղեկավարը միապետն է
3. Ունիտար պետություն	գ. Իշխանության կազմակերպման ձև, որտեղ պետական մարմինները ձևավորվում են որոշակի ժամկետով
4. Դաշնային պետություն	դ. Պետություն, որը կազմված է որոշակի ինքնուրույնություն ունեցող տարածքային միավորներից

Միապետություն- բ

Հանրապետություն- գ

Ունիտար պետություն- ա

Դաշնային պետություն- դ

Առաջադրանք 5․ Ընտրի՛ր ճիշտ պատասխանը

1. Ո՞րն է պետության կառավարման ձևը։
   • ա) Միապետություն
   • բ) Ժողովրդավարություն
   • գ) Ունիտարություն
2. Ո՞րն է պետության տարածքային կառուցվածքի ձևը։
   • ա) Հանրապետություն
   • բ) Դաշնություն
   • գ) Միապետություն
3. Ո՞ր դեպքում է իշխանության ձևավորման գործում կարևոր դեր ունենում քաղաքացիների ընտրությունը։
   • ա) Հանրապետություն
   • բ) Բացարձակ միապետություն
   • գ) Ժառանգական միապետություն

Առաջադրանք 6․ Մտածի՛ր և ներկայացրո՛ւ

Պատկերացրո՛ւ, որ դու պետք է բացատրես ընկերոջդ, թե ինչու են պետությունները տարբեր լինում իրենց կառավարման և տարածքային կառուցվածքով։

Գրի՛ր 4–5 նախադասություն՝ օգտագործելով հետևյալ բառերը՝ պետություն, իշխանություն, հանրապետություն, միապետություն, դաշնություն։

Պետությունները տարբեր են լինում իրենց կառավարման և տարածքային կառուցվածքով։ Օրինակ հանրապետությունում իշխանության մարմիններն ընտրվում են քաղաքացիների կողմից, իսկ միապետությունում պետության ղեկավարը միապետն է։ Կան պետություններ որոնք ունեն միասնական կառավարում, իսկ որոշները դաշնություն են և կազմված են ավելի ինքնուրույն տարածքային միավորներից։ Իմ կարծիքով ամեն պետություն իր համար ընտրում է կառավարման այն ձևը, որն ավելի հարմար է համարում։

Կատարել առաջադրանքը.

1. Լրացրե՛ք բաց թողնված բառերը։
2. Հալոգենները պատկանում են պարբերական համակարգի 7-րդ խմբին։
3. Արտաքին էներգիական մակարդակում ունեն 7 էլեկտրոն։
4. Հալոգենները առաջացնում են -1 լիցքով իոններ։
5. Ամենաակտիվ հալոգենը ֆտորն է։
6. Խմբում վերևից ներքև քիմիական ակտիվությունը նվազում է։
7. Ընտրե՛ք ճիշտ պատասխանը։ Ո՞րն է ամենաակտիվ հալոգենը։ ա) Քլոր բ) Ֆտոր գ) Բրոմ դ) Յոդ Ո՞ր հալոգենն է հեղուկ վիճակում։ ա) Ֆտոր բ) Քլոր գ) Բրոմ դ) Յոդ
8. Քանի՞ էլեկտրոն ունեն հալոգենները արտաքին շերտում։ ա) 5 բ) 6 գ) 7 դ) 8
9. Գրե՛ք ռեակցիաների հավասարումները։ Na + Cl₂ → H₂ + Cl₂ →

Na + Cl₂→ 2NaCl

H₂ + Cl₂ →2HCl

1. Համեմատե՛ք քլորը, բրոմը և յոդը՝ ըստ ֆիզիկական հատկությունների։ Բացատրե՛ք։ Ինչո՞ւ է ֆտորն ավելի ակտիվ, քան քլորը։ Մտածե՛ք և պատասխանե՛ք։

Քլորը դեղնականաչավուն գազ է, բրոմը կարմրաշագանակագույն հեղուկ, իսկ յոդը մուգ մանուշակագույն պինդ նյութ։ Խմբում ներքև իջնելիս հալոգենների գույնը մգանում է։ Ֆտորն ավելի ակտիվ է, որովհետև ակտիվությունը վերևից ներքև նվազում է։ Ֆտորն ավելի ակտիվ է քան քլորը, որովհետև ավելի հեշտ է ընդունում էլեկտրոն։

1. Ինչո՞ւ հալոգենների հետ աշխատելիս պետք է պահպանել անվտանգության կանոնները։

Հալոգենների հետ պետք է պահպանել անվտանգության կանոնները, որովհետև դրանք թունավոր և վտանգավոր նյութեր են։ Դրանք կարող են վնասել առողջությանը։

14. Օքսիդացման աստիճան

Որոշե՛ք տարրերի օքսիդացման աստիճանները։

H₂O= H +1, O -2

CO₂= C +4, O -2

H₂SO₄= H +1, S +6, O -2

NaCl= Na +1, Cl -1

HCl= H +1, Cl -1

CaO= Ca +2, O -2

HNO₃= H +1, N +5, O -2

KMnO₄= K +1, Mn +7, O -2

SO₃= S +6, O -2

Fe₂O₃= Fe +3, O -2

15. Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr)

Հաշվե՛ք նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները։

H₂O=2*1+16=18

CO₂=12+2*6=24

H₂SO₄=2*1 + 32 + 4*16=98

CaCO₃=40+12+3*16=100

Na₂SO₄=2*23+32+4*16=142

Al₂O₃=2*27+3*16=102

HNO₃= 1+14+3*16=63

Ca(OH)₂=40+2*(16+1)=74

16. Խնդիրներ

Խնդիր 1. Հաշվե՛ք 200 գ լուծույթում պարունակվող աղի զանգվածը, եթե աղի զանգվածային բաժինը 15% է։

200*15/100=30

Խնդիր 2. Հաշվե՛ք 180 գ ջրի քանակ նյութը (մոլ)։

180/18=10

Խնդիր 3. Որքա՞ն է 2 մոլ CO₂-ի զանգվածը։

2(44)=88

Խնդիր 4. Հաշվե՛ք 44 գ CO₂-ի նյութաքանակը։

44/44=1

Խնդիր 5. 40 գ CaCO₃-ը տաքացնելիս առաջանում է CaO և CO₂։ Հաշվե՛ք առաջացած CO₂-ի զանգվածը։

40/100=0.4

0.4(44)=17.6

17) Հաշվե՛ք նշված միացություններում տարրերի զանգվածային բաժինները։

Fe₂O₃-ում՝ երկաթի և թթվածնի։

Mr=2*56+3*16=160

Fe=112/160*100=70%

O=48/160*100=30%

Al₂O₃-ում՝ ալյումինի և թթվածնի:

Mr=2*27+3*16=102

Al=54/102*100=52.94%

O=48/102*100=47.06%

Առաջադրանքներ։

1․ Ընտրել y=x² ֆունկցիային և նրա գրաֆիկին վերաբերվող հարցերի ճիշտ պատասխանը՝

ա) Ֆունկցիան ընդունում է ցանկացած բացասական արժեք:

բ) Ֆունկցիան ընդունում է միայն դրական արժեքներ:

գ) Ֆունկցիան ընդունում է ցանկացած ոչ բացասական արժեք:

2․ Տրված x-երի համար գտնել y-ի այնպիսի արժեք, որ (x, y) կետը լինի y = x² պարաբոլի վրա.

ա) x = 0,

y=0²

y=0

(0,0)

բ) x = 3,

y=3²

y=9

(3,9)

գ) x = − 4,

y=(-4)²

y=16

(-4,16)

դ) x = 11։

y=11²

y=121

(11,121)

3․ Հայտնի է, որ (x, y) կետը պատկանում է y = x² պարաբոլին։ Գտնել y-ի տրված արժեքի համար
x-ի բոլոր հնարավոր արժեքները։ Քանի՞ այդպիսի x կա.
ա) y = 0,

0=x²

√0=√x

x=0

(0,0)

բ) y = 25,

25=x²

√25=√x

x=5, -5

(5,25), (-5,25)

գ) y = 196,

196=x²

√196=√x

x=14, -14

(14,1960, (-14,196)

դ) y = 2.89,

2.89=x²

√2.89=√x

x=1.7, -1.7

(1.7,2.89), (-1.7,2.89)

ե) y = − 16

-16=x²

√-16=√x

x=պատասխան չունի

4. Կոորդինատային հարթության վրա պատկերված է y = x² պարաբոլը։ Պարզել տրված կետի դիրքը պարաբոլի նկատմամբ (գտնվում է պարաբոլից վերև, պատկանում է պարաբոլին, թե
պարաբոլից ներքև է).
ա) (1, 3),

y=1²=1

3>1

պարաբոլից վերև

բ) (4, 2),

y=4²=16

2<16

պարաբոլից ներքև է

գ) ( 2 /3 , 4/9 ),

y=2/3²=4/9

4/9=4/9

պատկանում է պարաբոլին

դ) ( −3, 11),

y=(-3)²=9

11>9

պարաբոլից վերև

ե) (− 2 ,  4 ),

y=(-2)²=4

4=4

պատկանում է պարաբոլին

զ) (2.5, 6),

y=2.5²=6.25

6<6.25

պարաբոլից ներքև է

է) (1, 0)։

y=1²=1

0<1

պարաբոլից ներքև է

5․ Տրված է y = x² ֆունկցիան։ Ո ՞ր կետերում է ֆունկցիան ընդունում ա) 9, բ) 0, գ) 15, դ) − 25 արժեքը։

ա) 9=x²

√9=√x

x=-3, 3

(3,9), (-3,9)

բ) 0=x²

√0=√x

x=0

(0,0)

գ) 15=x²

√15=√x

x=-3.9, 3.9

(3.9,15), (-3.9,15)

դ) -25=x²

√-25=√x

x=պասխան չկա

6․ Կոորդինատային հարթության վրա նշված են A և B կետերն այնպես, որ A-ն առաջին քառորդում
է, B-ն՝ երկրորդ։ Քանի՞ կետում AB հատվածը կհատի y = x² ֆունկցիայի գրաֆիկը։

7․ Կոորդինատային հարթության վրա նշված են A և B կետերն այնպես, որ A-ն չորրորդ քառորդում
է, B-ն՝ երրորդում։ Քանի՞ կետում AB հատվածը կհատի y = x² ֆունկցիայի գրաֆիկը։ Դիտարկել
բոլոր հնարավոր տարբերակները։

8․ Կոորդինատային հարթության սկզբնակետից տարբեր (a, b) կետը գտնվում է y = x² ֆունկցիայի գրաֆիկի վրա։ (− a, b), (a, − b), (−a, − b) կետերից ո՞րը կգտնվի այդ գրաֆիկի վրա։

(-a,b)

9․ Առանց կառուցման պարզել, թե արդյո՞ք A (−2;4), B (4;14), C (5;25), D (-8;-64) կետերը պատկանում են  y=x² ֆունկցիայի գրաֆիկին:

A) x=-2, y=4

y=(-2)²=4

4=4

Պատկանում է

B) x=4, y=14

y=4²=16

14=16

Չի պատկանում

C) x=5, y=25

y=5²=25

25=25

Պատկանում է

D) x=-8, y=-64

y=(-8)²=64

-64=64

Չի պատկանում