Գործնական աշխատանք

1.Դուրս գրի´ր ուղղակի խոսքով նախադասությունները, ուղղակի խոսքը դարձրո´ւ անուղղակի:

Աստաֆյան փողոց: Եվրոպա կատարած շրջագայությունից վերադարձել էր բանաստեղծ Չարենցը և ֆիլհարմոնիկի լեփ-լեցուն դահլիճում իր տեսած քաղաքների մասին: Գավառականից մայրաքաղաքի վերածված փոքրիկ ու ծուռումուռ Երևանի բնակիչներն ամենատարբեր հարցեր էին տալիս բանաստեղծին: Հանկարծ դահլիճի վերջում նստած մի գունատ տղա հարցրեց.
-Իսկ ո՞րն է աշխարհի ամենագեղեցիկ փողոցը:
Չարենցը նայեց նրան, զգաց, որ սիրահարված մեկն է, ու ոչինչ չասաց: Տղան կրկնեց հարցը: Չարենցը մի քիչ էլ լռեց ու ասաց.
-Հա´ տեսել եմ, շատ գեղեցիկ փողոցներ եմ տեսել, բայց իմ տեսած ամենագեղեցիկ փողոցը գտնվում է Երևանում: Դա Նայիբի քուչեն է:
Իսկ Նայիբի քուչեն Երևանի ամենանեղ ու կեղտոտ փողոցն էր: Եթե երկու աքաղաղ անցնեին այդ փողոցով, մեկը մյուսին կխանգարեր: Այդ փողոցից դուրս էին գալիս լվացքի ու կենցաղային օգտագործման այլ ջրեր ու առու դառնում: Այնպես որ, ոչ մի պատուհան , ոչ մի պատշգամբ ու բակ չէր բացվում այդ փողոցի վրա: Թերևս հին թուրքական թաղամասերից էր մնացել:
Տղան նեղացավ , որ Չարենցն իրեն ծաղրում է: Բանաստեղծը պարզաբանեց.
-Նայիբի քուչեն աշխարհի ամենալավ փողոցն է,որովհետև… այնտեղ է ապրում իմ սիրած աղջիկը:

«Իսկ ո՞րն է աշխարհի ամենագեղեցիկ փողոցը»։
— Գունատ տղան հարցրեց Չարենցին, թե որն է աշխարհի ամենագեղեցիկ փողոցը։

«Հա՛, տեսել եմ, շատ գեղեցիկ փողոցներ եմ տեսել, բայց իմ տեսած ամենագեղեցիկ փողոցը գտնվում է Երևանում։ Դա Նայիբի քուչեն է»։
— Չարենցը ասաց, որ ինքը շատ գեղեցիկ փողոցներ է տեսել, բայց իր տեսած ամենագեղեցիկ փողոցը գտնվում է Երևանում, և դա Նայիբի քուչեն է։

«Նայիբի քուչեն աշխարհի ամենալավ փողոցն է, որովհետև… այնտեղ է ապրում իմ սիրած աղջիկը»։
— Բանաստեղծը պարզաբանեց, որ Նայիբի քուչեն աշխարհի ամենալավ փողոցն է, որովհետև այնտեղ ապրում է իր սիրած աղջիկը։

3.Սկզբից 7-10 նախադասություն ավելցրո՛ւ, որ ամբողջական տեքստ դառնա:

Վերջապես այդ հրեշը մի վերջին անգամ ցնցվեց ու կանգ առավ։ Փրկված ենք։ Մենք մի քանի վայրկյան ուղղակի կանգնած էինք ու չէինք հավատում, որ ամեն ինչ վերջացել է։ Հետո կամաց-կամաց մոտեցանք նրան, որպեսզի համոզվենք, որ այլևս չի շարժվում։ Բոլորս շատ էինք վախեցել և հոգնել։ Ես նայեցի ընկերներիս ու հասկացա, որ բոլորս ապահով ենք։ Մի քիչ հանգստացանք և որոշեցինք արագ հեռանալ այդտեղից։ Մենք ճանապարհ ընկանք դեպի տուն՝ անընդհատ հետ նայելով։ Այդ օրվանից հետո ես երկար ժամանակ չէի կարողանում մոռանալ այդ դեպքը։

4.Ձեր թաղի կամ քաղաքի մասին պատմի՛ր (որտե՞ղ է, ի՞նչ դիրք ունի, ինչպիսի տներ կան. քեզ այդտեղ ինչպե՞ս ես զգում, մյուս բնակիչները նրա նկատմամբ ինչ վերաբերմունք ունեն) և պատմությունդ վերնագի՛ր:

Ես ապրել եմ շատ քաղաքներում, բայց իմ ամենասիրելին Բըրբենքն է։ Այն գտնվում է Լոս Անջելեսում, Ամերիկայի տարածքում։ Այն իմ ամենասիրելին է, որովհետև շատ հանգիստ քաղաք է։ Այնտեղ է գտնվում իմ ամենասիրած գրադարանը, և եղանակը շատ լավն է։ Բըրբենքում կան շատ գեղեցիկ տներ, հանգիստ փողոցներ և փոքրիկ հարմարավետ վայրեր։ Այնտեղ մարդիկ շատ քաղաքավարի են և սովորաբար բարեհամբույր են միմյանց նկատմամբ։ Քաղաքում կան նաև շատ գեղեցիկ հրապարակներ և այգիներ, որտեղ կարելի է զբոսնել և ժամանակ անցկացնել։ Ինձ հատկապես դուր է գալիս Բըրբենքը աշնանը, որովհետև այդ ժամանակ քաղաքը շատ հարմարավետ և գեղեցիկ մթնոլորտ ունի։ Այնտեղ նաև կան շատ լավ ուտելիքի վայրեր, և ես սիրում եմ ընկերներիս կամ ընտանիքիս հետ գնալ տարբեր ռեստորաններ։ Ես այդ քաղաքում ինձ շատ լավ և ապահով եմ զգում։ Բըրբենքի հետ կապված շատ լավ հիշողություններ ունեմ, և ես շատ կուզեի մի օր նորից այցելել այնտեղ։

Բարդ նախադասության վարժություններ

2. Փակագծում տրված հարցին պատասխանող նախադասություն ավելացնելով՝ տրված պարզ նախադասությունները բարդացրու։

Նավակն արդեն մոտեցել էր այն մարդուն, որը կանգնած էր ափին։

Սա պատմություն է այն մասին, թե ինչպես է ամեն ինչ սկսվել։

Արդեն շատ հեռու եք այն վայրից, որտեղից եկել եք։

Դեռ կլսեք նրանց մասին, ովքեր մասնակցել են այդ պատմությանը։

5. Բարդ նախադասությունը պարզեցրու՝ նրա մեջ եղած նախադասություններից մեկը թողնելով։

  1. Մարգարը տախտակամածից նայեց ծովեզրի լեռնաշղթային, որի սրածայր գագաթներին ամպը նազով էր նստել։
    — Մարգարը տախտակամածից նայեց ծովեզրի լեռնաշղթային։
  2. Հեռու գարունքին, երբ Արայի լեռը փեշերից ձյուն էր հալում և լանջը մերկացնում, ձյունաջրի պղտոր առվակները ձորակներով գլորվում էին դեպի Քասախի ձորը։ Հանավանքից մի շինական աչքը դրեց վանքի պարիսպների միջև ընկած հողակտորի վրա։
    — Հեռու գարունքին ձյունաջրի պղտոր առվակները ձորակներով գլորվում էին դեպի Քասախի ձորը։
  3. Տատի այդ տարօրինակ պատմությունը, որ թոռան սրտում երկյուղած տրամադրություն ստեղծելու նպատակ ուներ, վատ ազդեց երեխայի վրա։
    — Տատի այդ տարօրինակ պատմությունը վատ ազդեց երեխայի վրա։
  4. Ամռան շոգին, երբ արևն այնքան մոտ է, ջերմությունը՝ շատ, երբ շները շոգից տակի ստվերում պառկում են, առվի եզերքին միշտ էլ կարելի է տեսնել Լառ-Մարգարին։
    — Ամռան շոգին առվի եզերքին միշտ էլ կարելի է տեսնել Լառ-Մարգարին։
  5. Լուսնյակ գիշերներին, երբ գյուղը քնած էր բեզարած մրափով, հովը սառնություն էր բերում ցերեկվա շոգից խանձված դաշտերին, Լառ-Մարգարը մինչև լուսաբաց աշխատում էր։
    — Լուսնյակ գիշերներին Լառ-Մարգարը մինչև լուսաբաց աշխատում էր։

6. Բարդ նախադասությունը պարզ նախադասություններով արտահայտիր։

Հնագիտական պեղումներից պարզվել է, որ մոտ վեց հազար տարի առաջ էլ աղավնիները ծառայել են Ֆրանսիայի տարածքում բնակվող եվրոպացիներին։
— Հնագիտական պեղումներից մի բան պարզվել է։ Մոտ վեց հազար տարի առաջ էլ աղավնիները ծառայել են Ֆրանսիայի տարածքում բնակվող եվրոպացիներին։

Գիտնականները փորձերով ապացուցել են, որ աղավնիներն օժտված են հիանալի հիշողությամբ։
— Գիտնականները փորձեր են կատարել։ Նրանք ապացուցել են, որ աղավնիները հիանալի հիշողություն ունեն։

Լարվածությունը թուլացնելու ամենահեշտ միջոցը հյուսելն է, որի ժամանակ մարդ կենտրոնանում է թելի ու նախշի վրա՝ կամաց-կամաց կտրվելով իրեն անհանգստացնող մտքից։
— Լարվածությունը թուլացնելու ամենահեշտ միջոցը հյուսելն է։ Հյուսելիս մարդ կենտրոնանում է թելի ու նախշի վրա։ Նա կամաց-կամաց կտրվում է իրեն անհանգստացնող մտքից։

Ամերիկյան մի համալսարանի հոգեբանները պարզել են, որ մարդու ստորագրության չափն արտահայտում է նրա հոգեկան վիճակը։
— Ամերիկյան մի համալսարանի հոգեբանները մի բան են պարզել։ Մարդու ստորագրության չափն արտահայտում է նրա հոգեկան վիճակը։

Նախադասություններ, գլխավոր անդամները, և ստորոգյալի տեսակը

Քեզ ծանոթ պատմվածքներից դուրս գրի՛ր նախադասություններ, ընդգծի՛ր գլխավոր անդամները, նշի՛ր ստորոգյալի տեսակը։

  1. Հորեղբայրս որոշեց ժամանակը, փողն ու եռանդը միայն նռնենիներին նվիրել։

Ենթակա- Հորեղբայրս, Ստորոգյալի տեսակը- պարզ:

  1. Հողը չոր էր։

Ենթակա- Հողը, Ստորոգյալի տեսակը- բաղադրյալ:

  1. Ծառերը ծարավ էին մնում։

Ենթակա- Ծառերը, Ստորոգյալի տեսակը- բաղադրյալ:

  1. Սարգիսը աշխատեց կոշիկի գործարանում։

Ենթակա- Սարգիսը, Ստորոգյալի տեսակը- պարզ:

  1. Նա մենակ էր։

Ենթակա- Նա, Ստորոգյալի տեսակը- բաղադրյալ:

  1. Սարգիսը ամբողջ ամառն այդ գործն արեց, ձմեռնամուտին հող փխրեցրեց, գարնանը այգու վազերն էտեց, իսկ կիրակի օրերը քաղաք գնաց։

Ենթակա- Սարգիսը, Ստորոգյալի տեսակը- պարզ:

Նախադասության գլխավոր անդամներ

Առաջադրանքներ`

1.Դուրս գրել ստորոգյալները, որոշել տեսակները՝ պարզ կամ բաղադրյալ։

Վայրի վարազի պես էր անտառապահ Պանինը։ Մի հրեշ էր նա՝ անտառապետի տարազով, կոկարդով գլխարկը գլխին։ Անտառում հանկարծ կերևար, փայտահատի կողքին կկանգներ, կնայեր, թե ինչպես նա արագ կացնահար է անում ծառը։ Մեկ էլ, թաքստոցից դուրս կգար, կմռնչար այնպես, որ արջերն էլ էին քնից զարթնում և որջերում մռռում։ Լեղապատառ փայտահատին մնում էր կամ փախչել, կամ օձի պես ծռմռատել Պանինի մտրակի հարվածների տակ։

Պանինը որսորդ Էր։ Վեց շուն ուներ, մեկը մյուսից կատաղի։ Շների հետ որսի էր գնում Մթնաձորի խորքերը։ Ձմռան լուսնյակ գիշերներին, երբ վախից ոչ ոք չէր մոտենում Մթնաձորին, Պանինի շներն անտառի բացատում արջի հետ էին կոխ կենում, կամ հալածում էին խրտնած պախրային։

Պանինը վազում էր շների հետևից, հրճվանքից ճչում։ Գիշերվա որսը նրա համար հարազատ տարերք էր։

Առավոտը բացվում էր, ձյունի վրա արյան շիթեր էին երևում, այստեղ-այնտեղ խառնիխուռն հետքեր, խեղդված գայլի դիակ, կոտրատած ճղներ։ Մի փչակի մոտ նստում էր Պանինը, մինչև շները որսի միսն ուտեն։

Նա սպանած և ոչ մի կենդանու ձեռք չէր տալիս և շներին կշտացնելուց հետո վերադառնում էր տուն։ Եթե ճանապարհին տեսներ մեկին գողացած փայտը շալակին, Պանինի շները պիտի հարձակվեին նրա վրա, հալածեին, մինչև քափ-քրտինքի մեջ կորած, արյունլվա մարդը կարողանար մի տեղ պատսպարան գտնել։

էր — բաղադրյալ

կերևար — պարզ

կկանգներ — պարզ

կնայեր — պարզ

է անում — պարզ

դուրս կգար — պարզ

կմռնչար — պարզ

էին զարթնում — պարզ

մնում էր — պարզ

փախչել — պարզ

ծռմռատել — պարզ

որսորդ էր — բաղադրյալ

ուներ — պարզ

էր գնում — պարզ

էին կոխ կենում — պարզ

հալածում էին — պարզ

վազում էր — պարզ

ճչում — պարզ

տարերք էր — բաղադրյալ

բացվում էր — պարզ

էին երևում — պարզ

նստում էր — պարզ

ուտեն — պարզ

ձեռք չէր տալիս — պարզ

կշտացնելուց հետո վերադառնում էր — պարզ

տեսներ — պարզ

պիտի հարձակվեին — պարզ

հալածեին — պարզ

կարողանար գտնել — պարզ

2.Դուրս գրել ենթակաները, նշել, թե ինչ խոսքի մասով են արտահայտված։

Լուսաբացի շողքը երդիկից ներս էր ընկել, կարպետի վրա կաթնագույն շրջան գծել, երբ Սաքանը զարթնեց, տրեխները հագավ:

Ասյայի մոտով անցնելիս նա տեսավ սպիտակ շորը, վիզը, ուսի մի մասը, ուսի վրա սպիտակ շորի բարակ մի կտոր: Արագ մոտեցավ դռանը, մանգաղն առավ, դուրս եկավ:

Տան առաջ, առվի մոտ երեսը լվաց, սրբեց չուխի ծայրով, իջավ ձորը, այգում խոտ քաղելու: Ճանապարհին Սաքանը մի միտք էր անում՝ մե՞րկ էր քնել Ասյան, թե շապիկ կար հագին. եթե շապիկ կար, ինչո՞ւ ուսը բաց էր, գուցե կողքի սպիտակ շորը նրա շապի՞կն էր:

Կովը շուտ-շուտ գոմի դռանն էր նայում, հորթուկին լիզում, վիզը ախոռի փայտերին քսում, քերում: Տանն արդեն զարթնել էին, տեղաշորը հավաքել, կինը օջախն էր վառել, թեյի պատրաստություն էր տեսնում, երբ Սաքանը թարմ խոտի երկու խուրձ շալակին եկավ տուն:

Խոտի խուրձը կովի առաջ շաղ տալիս Ասյան էլ էր կանգնած Սաքանի կողքին: Նա ծիծաղում էր, երբ հորթը դունչը մեկնում էր կանաչ խոտին, հոտոտում և ոտքերը երերալով փախչում, գլուխը թաղում մոր կուրծի մեջ:

շողքը — գոյական

Սաքանը — գոյական

նա — դերանուն

Ասյան — գոյական

շապիկ — գոյական

ուսը — գոյական

կովը — գոյական

նրանք — դերանուն

կինը — գոյական

Ասյան — գոյական

Նա — դերանուն

հորթը — գոյական

Գլխավոր և երկրորդական անդամները

  1. Բարձրահասակ տղան արագորեն անցավ։ բարձրահասակ — երկրորդական, տղան ֊ գլխավոր, արագորեն ֊ երկրորդական, անցավ ֊ գլխավոր
  2. Մայրիկը պատրաստեց համեղ ճաշ երեկոյան։ մայրիկը֊գլխավոր, պատրաստեց ֊ գլխավոր, համեղ֊երկրորդական, երեկոյան֊ երկրորդական
  3. Երեխաները խաղում էին մեծ բակում ուրախությամբ։ երեխաները֊ գլխավոր, խաղում էին֊ գլխավոր, մեծ֊ երկրորդական, բակում֊ երկրորդական
  4. Գեղեցիկ ծաղիկները դանդաղորեն բացվեցին այգում։ ծաղիկները֊ գլխավոր, բացվեցին֊ գլխավոր, գեղեցիկ֊ երկրորդական, դանդաղորեն֊երկրորդական
  5. Խելացի աշակերտը ուշադիր լուծեց բարդ խնդիրը։ աշակերտը֊ գլխավոր, լուծեց֊ գլխավոր, խելացի֊ երկրորդական, ուշադիր֊ երկրորդական

«Նռնեիները» Վիլյամ Սարոյան

Առաջադրանքներ`

  1. Գրի՛ր ասելիքը՝ արտահայտելով սեփական վերաբերմունք։

Իմ կարծիքով ստեղծագործության հիմնական ասելիքն այն է, որ մարդը պետք է հավատա իր երազանքներին և սիրի իր արած գործը, նույնիսկ եթե այն դժվար է։ Հորեղբայրը ուզում էր անապատը դարձնել գեղեցիկ այգի և շատ էր սիրում իր տնկած նռնենիները։ Չնայած նրա երազանքը վերջում չիրականացավ, նա չհանձնվեց։ Ինձ դուր եկավ հորեղբոր վերաբերմունքը, որովհետև նա իր գործի մեջ ոչ միայն գումար էր տեսնում, այլ նաև գեղեցկություն և հոգատարություն։

  1. Ստեղծագործությունը մասերի բաժանի՛ր և վերնագրի՛ր։

Հորեղբոր երազանքը

Նռնենիների տնկումը

Այգու ստեղծումը

Երազանքի չիրականանալը

Նռնենիների չորանալը

  1. Թվարկի՛ր ստեղծագործության հերոսներին, բնութագրի՛ր։

Հորեղբայրը – Նա երազող, աշխատասեր, բարի և համառ մարդ էր։ Նա շատ էր սիրում բնությունը և իր տնկած ծառերը։ Երբեմն նա միամիտ էր, որովհետև հավատում էր, որ անպայման կկարողանա անապատը դարձնել այգի։

Տղան – Նա հետաքրքրասեր, ուշադիր և հորեղբորը հասկացող տղա էր։ Նա օգնում էր հորեղբորը և պատմում էր նրա աշխատանքների մասին։

Դիեգոն – Նա աշխատասեր և քաղաքավարի մեքսիկացի բանվոր էր։ Նա իր գործը լավ էր անում և չէր ծաղրում հորեղբոր երազանքը։

Դ’Ագոստինոն – Նա գործարար մարդ էր, որը միայն մտածում էր այն մասին, թե ինչն է վաճառվում։ Նա չէր հասկանում, թե հորեղբոր համար ինչ նշանակություն ունեին նռները։

  1. Համոզի՞չ է ստեղծագործության ավարտը, ինչո՞ւ։

Այո՛, ինձ համար ավարտը համոզիչ էր։ Հորեղբոր երազանքը շատ գեղեցիկ էր, բայց նա մեծ դժվարություններ ուներ՝ ջրի պակաս, փողի խնդիր և նռների չվաճառվելը։ Վերջում նա կորցրեց հողը, իսկ առանց խնամքի ծառերը չորացան։ Տխուր ավարտ էր, բայց այն ցույց է տալիս, որ երբեմն մարդու երազանքը կարող է չիրականանալ, նույնիսկ եթե նա շատ է աշխատում դրա համար։

  1. Ի՞նչ նշանակություն ուներ հողագործությունը հորեղբոր համար, ինչո՞ւ։

Հողագործությունը հորեղբոր համար կարևոր էր, որովհետև նա սիրում էր հողն ու ծառերը։ Նա ուզում էր անապատը դարձնել գեղեցիկ այգի։ Նա շատ էր սիրում իր աշխատանքը և չէր ուզում հանձնվել։ Նռնենիները նրա համար պարզապես ծառեր չէին, այլ իր երազանքն էին։

  1. Մեկնաբանի՛ր՝ «Հորեղբայրս փորձեց բացատրել, բայց չկարողացավ։ Ո՞նց բացատրես մեկին, որ կարեկից չի»։

Այս խոսքերը նշանակում են, որ հորեղբայրը չէր կարող բացատրել Գրիֆիթին, թե ինչու են իր համար այդ ծառերը այդքան կարևոր։ Գրիֆիթը նռնենիների մեջ միայն ծառեր էր տեսնում, իսկ հորեղբայրը դրանց մեջ տեսնում էր իր աշխատանքի, ժամանակի, սիրո և երազանքի արդյունքը։

Ընկեր ընտրելիս կարևորում եմ․․․

Ընկեր ընտրելիս կարևորում եմ անկեղծությունը, վստահությունը և հարգանքը։ Ինձ համար կարևոր է, որ ընկերս լինի բարի, հասկացող և միշտ կարողանա լսել ինձ։ Ես ուզում եմ, որ ընկերոջս հետ կարողանամ ազատ խոսել և լինել ինքս ինձ նման։

Ինձ համար լավ ընկերը այն մարդն է, ով դժվար պահերին չի հեռանում և ուրախ ժամանակներում էլ կողքիս է լինում։ Կարևոր է նաև, որ մենք կարողանանք միասին ծիծաղել, զվարճանալ և լավ ժամանակ անցկացնել։ Ես կարծում եմ, որ իսկական ընկերությունը պետք է հիմնված լինի փոխադարձ վստահության և աջակցության վրա։