Գործնական աշխատանք. 52-56

Գործնական աշխատանք. 52-56-րդ առաջադրանքներ:

52․ Տրված թվականները խմբավորի՛ր։

ա) ըստ կազմության (պարզ, ածանցավոր, բարդ, բարդածանցավոր).
բ) ըստ նրա, թե ի՛նչ են ցույց տալիս (քանակ, թվային բաշխում, թվային կարգ).
գ) ըստ նրա, թե ինչպե՛ս են գրվում (կից, անջատ, գծիկով):

Հարյուր քսան- քանակական, վաթսուն- քանակական, երրորդ- դասական, յոթ- քանակական, տասը-տասը- բաշխական, չորրորդ- դասական, վաթսունմեկերորդ- դասական, ինը- քանակական, քառասուն-քառասուն- բաշխական, հազար ինը հարյուր իննսունվեց- քանակական, մեկական- բաշխական, հարյուր ութսուներեքերորդ- դասական, երկու հազար հինզ հարյուր տասնվեց- քանակական, հինգական- բաշխական, տասնյոթերորդ- դասական, քառասուներորդ- դասական:

53. Տրված բացարձակ թվականները արմատի կրկնությամբ և ածանցման միջոցով դարձնել բաշխական, նույնը դարձնել նաև դասական:
Մեկ- մեկական, առաջին,

չորս- չորս-չորս, չորրորդ, 

հինգ- հինգ-հինգ, հինգերորդ,

ութ- ութ-ութ, ութերորդ,

ինը- ինը-ը, իններորդ,

տասը- տասը-տասը, տասներորդ, 

տասնինը- տասնինը-տասնինը, տասնիններորդ:

54․ Պարզի՛ր, թե տրված թվականներն ի՞նչ սկզբունքով են խմբավորվել.

Ա. Մեկ, հինգ, վեց, ութ, տասը, քսան, հարյուր, հազար:

Պարզ թվականներ են։

Բ. Տասնմեկ, քսանյոթ, հարյուր տասնինը, հազար վեց հարյուր քսանութ:

Բաղադրյալ թվականներ են։

Գ. Երեսուն, քառասուն, երկրորդ, հինգերորդ, վեցական, տասական:

Կազմությամբ տարբեր թվականներ են պարզ, ածանցավոր և բարդ։

Դ. Հազար հինգ հարյուր յոթանասունմեկ, ութսունվեց, քսանյոթերորդ, քառասունմեկերորդ, մեկ երրորդ, երեք տասնորդական:

Բարդ և բաղադրյալ թվականներ են։

55․ Տրված թվականներով բառեր կազմի՛ր`  դրանք բաղադրելով Բ խմբում տրվսւծ արմատների և  ածանցների հետ:

Ա Երկու, երեք, չորս (քառ), յոթ, ինը, տասը, քառասուն, առաջին, երրորդ:
Բ. ճյուղ, գլուխ, ամ, ակի, անի, յա, յակ, պատիկ:

Երկու- երկճյուղ, երկգլխանի, երկամյա, երկակի, երկյակի։

Երեք- եռաճյուղ, եռագլուխ, եռամյա, եռակի, եռապատիկ։

Չորս- քառաճյուղ, քառագլուխ, քառամյա, քառակի, քառապատիկ։

Յոթ- յոթամյա, յոթակի, յոթապատիկ։

Ինը- իննամյա, իննակի, իննապատիկ։

Տասը- տասնամյա, տասնակի, տասնապատիկ։

Քառասուն- քառասնամյա, քառասնապատիկ։

Առաջին- առաջնային։

Երրորդ- երրորդական։

56. Տեքստի թվականները բառերով գրի՛ր:

ա․Մարդն իր կյանքի 70 տարվա ընթացքում միջին հաշվով 50 000 000 քայլ է անում:  Քաղաքային տրանսպորտով երթևեկող մարդն օրական 2 000 քայլ է անում:
Մարդն իր կյանքի 70 տարիներից 13-ը ծախսում է խոսակցությունների, 6 տարի` ուտելու վրա: Այդ ընթացքում 100 տոննա ուտելիք է օգտագործում:
Կյանքի 1/3-ը քնած  է անցկացնում:

Մարդն իր կյանքի յոթանասուն տարվա ընթացքում միջին հաշվով հիսուն միլիոն քայլ է անում։ Քաղաքային տրանսպորտով երթևեկող մարդն օրական երկու հազար քայլ է անում։ Մարդն իր կյանքի յոթանասուն տարիներից տասներեքը ծախսում է խոսակցությունների, վեց տարի ուտելու վրա։ Այդ ընթացքում հարյուր տոննա ուտելիք է օգտագործում։ Կյանքի մեկ երրորդը քնած է անցկացնում։

բ․Կալիֆոռնիացի 40-ամյա մի մարդ (Պիտեր Նիկեյրսը) Միացյալ Նահանգները` Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ատլանտյան, ոտքով անցավ 99 օր 13 ժամ 13 րոպեում, 6 ժամով ավելի արագ, քան նույն տարածությունն անցած հայրենակիցը:  Ճանապարհի երկարությունը 4904 կիլոմետր էր: 1 օրում անցնում էր միջին հաշվով 50 կիլոմետր:

Կալիֆոռնիացի քառասունամյա մի մարդ՝ Պիտեր Նիկեյրսը, Միացյալ Նահանգները՝ Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ատլանտյան, ոտքով անցավ իննսունինը օր տասներեք ժամ տասներեք րոպեում, վեց ժամով ավելի արագ, քան նույն տարածությունն անցած հայրենակիցը։ Ճանապարհի երկարությունը չորս հազար ինը հարյուր չորս կիլոմետր էր։ Մեկ օրում անցնում էր միջին հաշվով հիսուն կիլոմետր։

Սպիտակ ջրաշուշանը (ամերիկյան հնդիկների հեքիաթներից)

Փաթեթից կարդա’ 26-րդ պատմվածքը, պատրաստվի’ր քննարկման, կատարի’ր առաջադրանքները։

Առաջադրանքներ


Ա) Ո՞րն է հեքիաթի  արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք։ Որոնք որ չեք ընտրում, հիմնավորե՛ք՝ ինչո՛ւ չեք ընտրում։

  • Սյուժեն հետաքրքիր է։— Ինձ հետաքրքրեց աստղի պատմությունը, թե ինչպես նա հայտնվեց Երկրի վրա և վերջում դարձավ սպիտակ ջրաշուշան։
  • Պատկերավորման միջոցները շատ են։- Հեքիաթում շատ գեղեցիկ են նկարագրված բնությունը, աստղերը, լիճը և սպիտակ ծաղիկը, ինչի շնորհիվ հեշտ է պատկերացնել այդ ամենը։
  • Արտահայտված գաղափարը հետաքրքիր է։— Հեքիաթը ցույց է տալիս, որ պետք է լինել բարի, օգնել ուրիշներին և չթողնել նրանց դժվարության մեջ։
  • Պատմելու ոճը հետաքրքիր է։— Պատմությունը շատ պատկերավոր է, և կարդալիս հեշտ է պատկերացնել դեպքերն ու բնությունը։

Մնացած տարբերակները չեմ ընտրել, քանի որ դրանք ինձ համար հեքիաթի ամենակարևոր մասերը չէին։

  • Հեքիաթի կերպարները ամբողջական են և համոզիչ։
  • Հեքիաթում տեղեկատվություն կա հդկացիների կյանքից։
  • Հերոսները անձնավորված են, և դա հետաքրքիր է դարձնում հեքիաթը։

Բ) Սա պատմություն էր ջրաշուշանի մասին։ Օգտագործելով պատկերավորման միջոցներ՝  մի այլ պատմությո՛ւն հորինեք բնության որևէ երևույթի, ծառի, ծաղկի, կենդանու, թռչունի կամ  ինչի մասին ուզում եք:

Փոքրիկ կետի մեծ երազանքը

Մի անգամ օվկիանոսի խորքերում ապրում էր մի փոքրիկ կետ, որը չէր սիրում իր ընտանիքի ապրելակերպը։ Նրան դուր չէր գալիս, որ բոլոր կետերը միասին են ապրում, միասին լողում և միշտ հետևում իրենց ավանդույթներին։ Նա երազում էր ուրիշ կյանք ունենալ և տարբերվել իր ընտանիքից։ Մի օր նա որոշեց հեռանալ տնից և գնալ նոր կյանք փնտրելու։ Ճանապարհին նա հանդիպեց շատ տարբեր ծովային կենդանիների։ Նա տեսավ, թե ինչպես են ընտանիքները միասին լողում, խաղում և օգնում իրար։ Նրանց տեսնելով՝ փոքրիկ կետը սկսեց կարոտել իր ընտանիքին։ Նա հասկացավ, որ ամբողջ ընթացքում սխալ էր մտածել։ Իր ընտանիքն էլ էր սիրում իրեն, և նրանց սովորույթները վատը չէին միայն այն պատճառով, որ տարբերվում էին իր պատկերացրած կյանքից։ Նա հասկացավ, որ պետք է ընդունի և իրեն, և իր ընտանիքին այնպիսին, ինչպիսին նրանք կան։ Վերջապես փոքրիկ կետը վերադարձավ տուն։ Ընտանիքը շատ ուրախացավ նրան կրկին տեսնելով։ Այդ օրվանից նա սկսեց ավելի շատ գնահատել իր ընտանիքը, նրանց սովորույթներն ու միասին անցկացրած ժամանակը։ Նա այլևս չէր երազում փախչել իր կյանքից, որովհետև հասկացավ, որ իր տունն ու ընտանիքը շատ կարևոր են իր համար։

Կրակի  առասպելը: Վլադիրմիր Հուլպաչ

Փաթեթից կարդա’ 2-րդ պատմվածքը, պատրաստվի’ր քննարկման, կատարի’ր առաջադրանքները։

Առաջադրանքներ

Ա)  Համեմատաբար անկախ երկու մասի բաժանե՛ք հեքիաթը։ Հիմնավորե՛ք առաջին մասի անհրաժեշտությունը հեքիաթում։

Առաջին մաս- Սկզբից մինչև թզենու վառվելը։ Պատմվում է Խոր Հովտի ցրտի, փոթորկի և թզենու մասին, որի շնորհիվ առաջանում է կրակը։

Երկրորդ մաս- Կենդանիների կրակը իրենց մոտ բերելու փորձերից մինչև վերջ։ Սկզբում բունն ու օձը չեն կարողանում բերել կրակը, իսկ սարդը իր հնարամտության շնորհիվ հաջողում է։

Առաջին մասը անհրաժեշտ է, որովհետև այն բացատրում է թե որտեղից առաջացավ կրակը և ինչպես կենդանիները իմացան նրա մասին։

Բ) Համաձայնե՛ք կամ մի՛ համաձայնեք՝  Ձեր պատասխանը հիմնավորելով հեքիաթից դուրս գրված համապատասխան հատվածներով և Ձեր վերլուծությամբ։

  • Կրակի ջերմության կարիք ոչ ոք  չուներ։- Համաձայն չեմ։ Կենդանիները շատ էին տանջվում ցրտից և ուզում էին կրակը բերել, որպեսզի տաքանան։
  • Թզենին սիրում էր ծաղրել և ընդամենը ծիծաղում էր փոթորկի վրա։- Համաձայն չեմ։ Թզենին պարզապես երգում էր և չէր վախենում փոթորկից։
  • Փոթորիկն ու ամպրոպը հաղթեցին թզենուն՝ շանթահարելով նրան։- Համաձայն չեմ։ Թեև թզենին բռնկվեց, նրա կրակը մնաց և օգնեց կենդանիներին։
  • Իմաստնությունը մարմնի մեծության հետ չի կապվում։- Համաձայն եմ։ Սարդը փոքր էր և թույլ, բայց իր խելքի շնորհիվ կարողացավ կրակը բերել։
  • Թզենին անվախ էր և ուժեղ, անտարբեր էր սպառնալիքների հանդեպ։- Համաձայն եմ։ Նույնիսկ փոթորկի ժամանակ նա շարունակում էր երգել և չէր վախենում։
  • Փոթորիկն ու ամպրոպը պարտվեցին։- Համաձայն եմ։ Նրանք չկարողացան հանգցնել թզենու կրակը, և հեռացան իրենց հետևում թողնելով կրակը։
  • Միայն ամպրոպ-փոթորկի ժամանակ գարնան երգը հնչեցնողը կարող էր կրակ նվիրել։- Համաձայն եմ։ Թզենու երգը և նրա սրտում առաջացած կրակը դարձան կենդանիների համար ջերմության աղբյուր։
  • Կենդանիների համար միևնույնն էր՝ կրակ կա՞, թե՞ չկա։- Համաձայն չեմ։ Նրանք շատ էին ուզում կրակ ունենալ, որովհետև Խոր Հովտում շատ ցուրտ էր։
  • Թզենին անշրջահայաց էր․ իզուր զոհվեց հրկիզվելով։- Համաձայն չեմ։ Թզենու շնորհիվ կրակ առաջացավ, որը օգնեց կենդանիներին տաքանալ։ Նրա զոհը անիմաստ չէր։

Գործնական աշխատանք. 44-48

Գործնական աշխատանք. 44-48-րդ առաջադրանքներ:

44. Առաջին և երկրորդ շարքերից համապատասխան արմատները միացնելով ստացիր անձնանուններ:
ա. ոսկի, խաչ, ալ, վարդ, շող, ժիր
բ. տուր, վարդ, հատ, կաթ, այր, անուշ:

Ոսկի + հատ = Ոսկեհատ

Խաչ + տուր = Խաչատուր

Ալ + վարդ = Ալվարդ

Վարդ + անուշ = Վարդանուշ

Շող + կաթ = Շողակաթ

Ժիր + այր = Ժիրայր

45.Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր համապատասխան հոլովով դրված գոյականներով:

Ո՞վ, ի՞նչը եկավ:- Արամը, նամակը եկավ։
Ո՞ւմ, ինչի՞ պայուսակը:- Աշակերտի, գրքի պայուսակը։
Մոտենալ ո՞ւմ, ինչի՞ն :- Ընկերոջը, տանը։
Հեռանալ ումի՞ց, ինչի՞ց- Ընկերոջից, տնից։
Հիանալ ումո՞վ, ինչո՞վ:— Մայրիկով, բնությամբ։

46. Կազմիր տրված գոյականների սեռական հոլովը և նշիր, թե որ հոլովմանն է պատկանում:

Սենյակ, տուն, քաղաք, այգի, օր, գեղեցկություն, լեռ, քույր, դուռ, փողոց, բեռ, գիրք, ամիս, լուսամուտ, ձյուն, ընկեր, ուսում, աշուն, գրիչ, շուն, ձուկ, բարդի, խաղող, զարգացում, դիմում, խնձորենի, րոպե, շաբաթ, ապակի, սար, պապ,  մասրենի, մորեղբայր, գդալ, սյուն, ձի, երեկ,  երեկո,  խաղաղություն:

Օրինակ`  սենյակ-սենյակի, ի հոլովման

Տուն — տան, ա հոլովում

Քաղաք- քաղաքի, ի հոլովում

Այգի- այգու, ու հոլովում

Օր- օրվա, վա հոլովում

Գեղեցկություն- գեղեցկության, ա հոլովում

Լեռ- լեռան, ան հոլովում

Քույր- քրոջ, ոջ հոլովում

Դուռ – դռան, ան հոլովում

Փողոց – փողոցի, ի հոլովում

Բեռ – բեռի, ի հոլովում

Գիրք – գրքի, ի հոլովում

Ամիս – ամսվա, վա հոլովում

Լուսամուտ – լուսամուտի, ի հոլովում

Ձյուն – ձյան, ա հոլովում

Ընկեր – ընկերոջ, ոջ հոլովում

Ուսում – ուսման, ան հոլովում

Աշուն – աշնան, ան հոլովում

Գրիչ – գրիչի, ի հոլովում

Շուն – շան, ա հոլովում

Ձուկ – ձկան, ան հոլովում

Բարդի – բարդու, ու հոլովում

Խաղող – խաղողի, ի հոլովում

Զարգացում – զարգացման, ա հոլովում

Դիմում – դիմումի, ի հոլովում

Խնձորենի – խնձորենու, ու հոլովում

Րոպե – րոպեի, ի հոլովում

Շաբաթ – շաբաթվա, վա հոլովում

Ապակի – ապակու, ու հոլովում

Սար – սարի, ի հոլովում

Պապ – պապի, ի հոլովում

Մասրենի – մասրենու, ու հոլովում

Մորեղբայր – մորեղբոր, ո հոլովում

Գդալ – գդալի, ի հոլովում

Սյուն – սյան, ա հոլովում

Ձի – ձիու, ու հոլովում

Երեկ – երեկվա, վա հոլովում

Երեկո – երեկոյի, ի հոլովում

Խաղաղություն – խաղաղության, ա հոլովում

47.Տեքստից դուրս գրիր գոյականները և նշիր հոլովն ու հոլովման տեսակը:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց էինք ձեռք բերել, որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ էր: Ամեն օր նրան դուրս էինք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում էր տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոանքով անցնում էին որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում էին խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում էինք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ գլխի ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ էր մտնում, կապիկն իսկույն դուրս էր ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց էր գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չէր դիմանում:

Օրինակ՝ կապիկը- ուղղական հոլով. ի հոլովում

աֆրիկացուց – բացառական հոլով, ի հոլովում։

անհատականությամբ – գործիական հոլով, ա հոլովում։

հումորով – գործիական հոլով, ի հոլովում։

էակ – ուղղական հոլով, ի հոլովում։

օր – հայցական հոլով, վա հոլովում։

ծառին – տրական հոլով, ի հոլովում։

տան – սեռական հոլով, ա հոլովում։

մուտքի – սեռական հոլով, ի հոլովում։

կողքով – գործիական հոլով, ի հոլովում։

հոսանքով – գործիական հոլով, ի հոլովում։

որսորդները – ուղղական հոլով, ի հոլովում։

սննդամթերք – հայցական հոլով, ի հոլովում։

կանայք – ուղղական հոլով, ց հոլովում։

խխունջներ – հայցական հոլով, ի հոլովում։

միջատներ – հայցական հոլով, ի հոլովում։

տղաներ – ուղղական հոլով, ի հոլովում։

շարժումը – ուղղական հոլով, ի հոլովում։

կապիկին – տրական հոլով, ի հոլովում։

գլխի – սեռական հոլով, ի հոլովում։

պարանի – սեռական հոլով, ի հոլովում։

երկարությունն – ուղղական հոլով, ի հոլովում։

բակի – սեռական հոլով, ի հոլովում։

դռնակի – սեռական հոլով, ի հոլովում։

աֆրիկացի – ուղղական հոլով, ի հոլովում։

բակ – հայցական հոլով, ի հոլովում։

խեղճի – սեռական հոլով, ի հոլովում։

ոտքը – հայցական հոլով, ի հոլովում։

ճղճղոց – հայցական հոլով, ի հոլովում։

նյարդերն – ուղղական հոլով, ի հոլովում։

48.Նախադասությունների մեջ տրված բառերը գործածի՛ր մի դեպքում որպես գոյական, մյուս դեպքում որպես ածական:

Ապստամբ,

Ապստամբը չհամաձայնեց որոշման հետ։

Ապստամբ զինվորը պայքարում էր։

խավար,

Խավարը պատել էր ամբողջ գյուղը։

Խավար գիշեր էր։

դպրոցական,

Դպրոցականը կատարեց իր առաջադրանքը։

Դպրոցական պայուսակը սեղանին էր։

հարուստ,

Հարուստը օգնեց աղքատներին։

Նա հարուստ մարդ է։

դավաճան,

Դավաճանը մատնեց իր ընկերներին։

Նա դավաճան մարդ էր։

կենդանի,

Կենդանին ապրում է բնության մեջ։

Կենդանի օրգանիզմները սնվելու կարիք ունեն։

Գործնական աշխատանք. 37-41

Գործնական աշխատանք. 37-41-րդ առաջադրանքներ:

37.Կետերի փոխարեն գրիր համապատասխան տառը կամ երկհնչյունը:

1.Մի անգամ դեպի հարավ չվելիս ծիծեռնակները փորձանքի մեջ ընկան: Այդ տարի Շվեյցարիայում ուժեղ ցրտից բոլոր միջատները սատկել էին; Դե, էլ ի՛նչ պիտի ուտեին ծիծեռնակները. չէ՞ որ շատ թռչունների նման նրանք էլ են միջատներով սնվում: Խեղճ ծիծեռնակները սովից ուժասպառ եղան ու վայր ընկան: Բայց Շվեցարիայի բնակիչներն անօգնական չթողեցին նրանց, հավանեցին, դրեցին տուփերի մեջ ու տարան երկաթուղային կայարան: Այդտեղից էլ հատուկ գնացքով արագ ու ապահով ուղարկեցին հարավ:

38.Տիեզերենավի բոլոր ուղևորներն արդեն տեղերում էին, շարժասանդուղքը հեռացել, դուռն ամուր փակվել էր, և ուղեկցորդուհին թռիչքի մասին էր հայտարարում: Բայց դեռ վախենում էի, որ հանկարծ կզղջան մեզ այդ վտանգավոր թռիչքին թողնելու համար, կիջեցնեն, և մեր բոլոր ջանքերն ապարդյուն կանցնեն: Բայց հանկարծ մի ահավոր աղմուկ սկսվեց, նավը ցնցվեց ու թափով պոկվեց տեղից:
Մխրճվում ենք երկնքի մեջ, սլանում ենք դեպի աստղերը:

39. Տրված բառերի մեջ յ կիսաձայնն ավելացնելով՝ ստացիր նոր բառեր: Փորձիր ինքդ գտնել նման բառեր:
Հատ֊ հայտ, ալ֊ այլ, բաց֊ բայց, հուն֊ հունյ, հուր֊ հյուր, սար֊ սայր, վար֊ վայր, պատ֊ պայտ, ագի֊ այգի, բուն֊ բույն, հաց֊ հայց:


40. Բառաշարքում առանձնացրու հոմանիշ բառերի հինգ եռյակ:
Ազնիվ, անվախ, գեղեցիկ, ագահ, դաժան, աչքածակ, արդար, աներկյուղ, վայրագ, չքնաղ, կտրիճ, գեղանի, անգութ, ուղղամիտ, անկուշտ:

Ազնիվ – արդար – ուղղամիտ

Անվախ – աներկյուղ – կտրիճ

Գեղեցիկ – չքնաղ – գեղանի

Ագահ – աչքածակ – անկուշտ

Դաժան – վայրագ – անգութ

41. Նախադասություններում ընդգծված բառերը փոխարինիր հոմանիշներով:
Դաշտային գույնզգույն ծաղիկները հրապուրում են իրենց պարզ գեղեցկությամբ:
Հազարավոր թիթեռներ ծաղիկների նման սփռված էին օդի մեջ:
Տղան տխուր հայացքն ուղղեց լեռնային գետակի զուլալ ջրերին:
Արևի շողերը նստել են բարձր լեռների կատարներին:

Դաշտային բազմագույն ծաղիկները գրավում են իրենց պարզ գեղեցկությամբ։

Բյուրավոր թիթեռներ ծաղիկների նման տարածված էին օդի մեջ։

Տղան տրտում հայացքն ուղղեց լեռնային գետակի մաքուր ջրերին։

Արևի ճառագայթները նստել են բարձր լեռների գագաթներին։

Հոգատարությունը մարդկային բարձր առաքելություն է

Հոգատարությունը մարդու ամենալավ հատկություններից մեկն է։ Այն նշանակում է ուշադրություն դարձնել ուրիշներին, օգնել նրանց և դժվար պահերին լինել նրանց կողքին։ Հոգատար լինելու համար պարտադիր չէ մեծ բաներ անել, նույնիսկ մի փոքր օգնությունը կամ բարի խոսքը կարող են ուրախացնել մարդուն։ Իմ կարծիքով յուրաքանչյուր մարդ պետք է հոգատար լինի ոչ միայն իր ընտանիքի և ընկերների, այլև շրջապատի բոլոր մարդկանց նկատմամբ։ Կարևոր է նկատել, երբ ինչ որ մեկը օգնության կարիք ունի, և անտարբեր չանցնել նրա կողքով։ Հոգատարությունը պետք է ցույց տալ նաև կենդանիների և բնության նկատմամբ։ Իմ կարծիքով հոգատար մարդը նա է, ով մտածում է ոչ միայն իր, այլ նաև ուրիշների մասին։

Գործնական աշխատանք. 30-36

Գործնական աշխատանք. 31-36-րդ առաջադրանքներ:

30․ Տեքստը վերականգնի՛ր ` նախադասությունները վերադասավորելով:

Այդ քարայրներից ամենամեծը ենթադրաբար հարյուր խորանարդ մետր տարածություն է գրավում: Ռուս տիեզերագնացներն այդ մասին երբեք չեն նշում, և պարզ չէ` չե՞ն տեսել, թե՞ պարզապես «դրա մասին չի կարելի խոսել»: Դեռես 60-ական թվականների սկգբին աստղագետ Կ. Սագանը հայտնեց, որ Լուսնի մակերևույթին հսկայական  քարայրներ կան: Եթե Երկրին մոտեցած կամ Երկրի վրա իջած «թոչող ափսեները» հազարավոր մարդիկ տեսնում են, Լուսնի վրա իջած ՉԹՕ-ների մասին միայն աստղանավորդներն ու տիեզերագնացները կարող են վկայել: Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, մամուլն այնքան է գրել, որ դժվար է որոշել, թե ո՛րն է ճշմարտությունը: Այնտեղ կյանքի համար բարենպաստ պայմաններ կարող եե լինել: Լուսնի հետ կապված առեղծվածները բազմաթիվ են:

  1. Դեռևս 60-ական թվականների սկզբին աստղագետ Կ. Սագանը հայտնեց, որ Լուսնի մակերևույթին հսկայական քարայրներ կան։
  2. Այդ քարայրներից ամենամեծը ենթադրաբար հարյուր խորանարդ մետր տարածություն է գրավում։
  3. Այնտեղ կյանքի համար բարենպաստ պայմաններ կարող են լինել։
  4. Լուսնի հետ կապված առեղծվածները բազմաթիվ են։
  5. Եթե Երկրին մոտեցած կամ Երկրի վրա իջած «թռչող ափսեները» հազարավոր մարդիկ տեսնում են, Լուսնի վրա իջած ՉԹՕ-ների մասին միայն աստղագնացներն ու տիեզերագնացները կարող են վկայել։
  6. Ռուս տիեզերագնացներն այդ մասին երբեք չեն նշում, և պարզ չէ՝ չե՞ն տեսել, թե՞ պարզապես «դրա մասին չի կարելի խոսել»։
  7. Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, մամուլն այնքան է գրել, որ դժվար է որոշել, թե ո՛րն է ճշմարտությունը։

31.Տրված նախածանցներով կազմել 3-ական ածանցավոր բառ:
Ան- անտուն, անգույն, անխելք
Ապ- ապօրինի, ապաշնորհ, ապարդյուն
Բաց- բացակա, բացարձակ, բացահայտ
Գեր- գերազանց, գերակտիվ, գերհզոր
Դժ- դժբախտ, դժգոհ, դժկամ
Համ- համակուրսեցի, համամիտ, համագործակցել
Հակ- հակառակ, հակարակորդ, հակասություն
Ստոր- ստորագրել, ստորադաս, ստորերկրյա
Չ-չգրել, չխոսել, չտեսնել
Տ- տգեղ, տհաճ, տկար
Դեր- դերանուն, դերասան, դերակատար
Արտ- արտասահման, արտահանել, արտահայտել
Փոխ- փոխտնօրեն, փոխարինել, փոխանակել
Ենթ-ենթախումբ, ենթավերնագիր, ենթակա
Անդր- անդրադարնալ, անդրադարձ, անդրաշխարհ

32.Տրված վերջածանցներով կազմել 3-ական ածանցավոր բառ;
-ալի- գովելի, ցանկալի, հասկանալի,
-գին- թանկագին, ոսկեգին, արծաթագին
-անի- ընտանի, գեղանի,
-ավուն- կարմրավուն, կապտավուն, դեղնավուն
-յալ- անցյալ, տեսյալ, գործյալ
-ուն- սիրուն, փայլուն, ծաղկուն
-ելի- սիրելի, լսելի, գովելի
-ան-գարնան, աշնան, ձմռան
-անակ- ժամանակ, վայրկյանական, րոպեական
-անոց- ամառանոց, հիվանդանոց, ծաղկանոց
-ոց- դպրոց, փողոց, հյուրանոց
-ուստ- զգեստապահուստ, հագուստ, կացարանուստ
-եստ- արվեստ, զգեստ, պահեստ
-իչ- ուսուցիչ, գրիչ, նկարիչ
-յուն- ցանկություն, ուրախություն, գեղեցկություն
-ստան- Հայաստան, Չինաստան, Վրաստան
-վածք- կառուցվածք, հյուսվածք, դասավորվածք
-ույց- զրույց, ապացույց, հանգույց
-ք-խոսք, միտք, երգք

33. Բառաշարքում գտնել վերջածանցավոր բառերը և ընդգծել ածանցները:
Վայրի, խոհուն— խոհ, մրգատու— մրգա, մականուն, փութկոտ— փութ, մուրացկան— մուրաց, առհավետ, արգելակ, գունեղ— գուն, ոսկեգույն, նվազագույն— նվազա, բանակ, խորք— խոր, միածին, զայրույթ— զայր, դռնակ— դռ, միաբան— միա, իշխան, հարսնացու— հարսնա:

34.Տրված կապակցություններում ընդգծված բառերով փոխաբերական իմաստով բառակապակցություն կազմիր:
Օրինակ՝ մաքուր սրբիչ-մաքուր հոգի
լուսավոր սենյակ – լուսավոր միտք

բարձր սար- բարձր նպատակ

սև գրիչ- սև օր

տափակ տանիք- տափակ հումոր

սուր դանակ- սուր լեզու

ծանր իր- ծանր խոսք

խոր ձոր- խոր միտք

35. Կետերի փոխարեն գրիր ածանցներ:
Օրինակ՝ վազ.- վազք, վազորդ
արմավ.- արմավենի
ուժ.- ուժեղ, ուժեղություն
հարսն.- հարսնացու
տենչ.- տենչանք
գործ.- գործավոր, գործարան
մետաղ.- մետաղյա, մետաղական
խռով.- խռովություն, խռովել
փայլ.- փայլուն, փայլատակել
վերջ.- վերջավոր, վերջնական
հոտ.- հոտավետ
հուր.- հրեղեն
խնձոր.- խնձորենի

36.Լրացրու ա հոդակապ ունեցող բառերի՝
ա. առաջին բաղադրիչները՝ ծննդանվեր, բազմաբնակ, արևածաղիկ, բառախաղ, հյուրատուն, խումբավար:
բ.  երկրորդ բաղադրիչները՝ մարդասեր, հացատուն, զարդատուփ, հողագործ, օդաչու, նավավար:

Գործնական աշխատանք. 24-28

Գործնական աշխատանք. 24-28-րդ առաջադրանքներ:

24․Տրված խմբերի գոյականները հոգնակի դարձրո՛ւ և բացատրի՛ր օրինաչափությունը:

Ա. Ուժ, տարր, ծով, նավ, կույտ, բերդ, շենք:

Ուժեր, տարրեր, ծովեր, նավեր, կույտեր, բերդեր, շենքեր։

Բ. ճանապարհ, գաղտնիք, հրաշք, մեքենա, շրջան, շինություն, նավահանգիստ:

Ճանապարհներ, գաղտնիքներ, հրաշքներ, մեքենաներ, շրջաններ, շինություններ, նավահանգիստներ։

Գ. Գառ, դուռ, մատ, մուկ, թոռ, ձուկ, լեռ, բեռ:

Գառներ, դռներ, մատներ, մկներ, թոռներ, ձկներ, լեռներ, բեռներ։

Դ. Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:

Աստղեր, արկղեր, վագրեր, անգղներ, սանրեր։

Ե. Ծովածոց, սուզանավ, դաշտավայր, շնագայլ, հեռագիր, լրագիր:

Ծովածոցեր, սուզանավեր, դաշտավայրեր, շնագայլեր, հեռագրեր, լրագրեր։

Զ. Քարտաշ, գրագիր, լեռնագործ, բեռնակիր:

Քարտաշներ, գրագիրներ, լեռնագործներ, բեռնակիրներ։
Է. Մարդ, կին:

Մարդիկ, կանայք։

Օրինաչափությունը Գոյականների մեծ մասը հոգնակի է դառնում -եր կամ -ներ վերջավորություններով։ Որոշ բառերի մեջ նաև փոփոխություն է լինում, օրինակ՝ մուկ — մկներ, իսկ մարդ բառի հոգնակին մարդկանց կամ մարդիկ ձևն է։

25․Փակագծում տրված բաոերը հոգնակի՛ դարձրու և համապատասխան ձևով գրի՛ր կետերի փոխարեն:

Մրցող լաստանավերը (լաստանավ) մաքուր էին ու զարդարված գույնզգույն լաթերով:
Հարթավայրերում (հարթավայր) գարնան հորդացումների ժամանակ գետերը կարող են հակառակ ուղղությամբ հոսել:
Օդերևութաբանները (օդերևութաբան) զգուշացնում են քաղաքին սպառնացող նոր ցիկլոնի մասին:
Գետում ջրի մակարդակը բարձրացել էր սառցադաշտերի (սառցադաշտ) պատճառով:
Ջրի հոսանքը դանդաղեցնում են հատակին լցված քարակույտերը (քարակույտ):
Աշխարհի գեղեցիկ ջրվեժներից (ջրվեժ) մեկը` Վիկտորիան, անցյալ դարում է հայտնագործվել եվրոպացիների կողմից:
Շատ ծովախորշեր (ծովախորշ) վերածվել են ցամաքի:

26․Բառակապակցությունն անվանել մեկ բառով:

Օր․՝ յոթ գլխով- յոթգլխանի,․․․

ստրուկի մտքով — ստրկամիտ

լի և առատ — լիառատ

կյանքի հյութ — կենսահյութ

ցավից լլկված — ցավագար

մոլոր մտքով — մոլորամիտ

սուր ընթացող — սրընթաց

խելքը կորցրած — խելագար

նոր հայտնված — նորահայտ

մենակ ապրող — մենակյաց

խիստ բարքով — խստաբարո

երկար ապրող — երկարակյաց

նոր եկած — նորեկ

աչքին հաճելի — աչքահաճո

27․Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով՝ ստանալ նոր բառեր:
Բարձրագագաթ — սրածայրագագաթ

Քաղցրաձայն — բարձրաձայն

Վսեմաշուք — մեծաշուք

Տիրակալ — հողակալ

Վճռաբեկ — դատաբեկ

Սառնաղբյուր — տաքաղբյուր

Վարկանիշ — գնահատանիշ

Դալկադեմ — գունատադեմ

Ցատկահարթակ — մարզահարթակ

Հոռետես — լավատես

28․Փակագծերում տրվածներից ընտրեք ճիշտ տարբերակը:
Նվագել (ջութակի վրա, ջութակ), կռվել (թշնամու դեմ, հետ), վերաբերել (հարցին, հարցի մասին), վատ վերաբերվել (ընկերոջը, ընկերոջ հետ), անհանգստանալ (կատարվածով, կատարվածից), մասնակցել (մրցույթին, մրցույթում), հաղթել (մրցույթում, մրցույթին), կասկածել (ընկերոջը, ընկերոջ վրա), համաձայն լինել (առաջարկին, առաջարկի հետ):

Գործնական աշխատանք. 14-19

Գործնական աշխատանք. 14-19-րդ առաջադրանքներ:

14.Տրված համանուններով կազմի՛ր նախադասություններ։
1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք)

Սեր- Թեյիս մեջ կաթի սեր ավելացրի։ Մայրիկիս հանդեպ մեծ սեր ունեմ։
2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի)

Կետ- Նախադասության վերջում կետ դրեցի։ Ծովում կետ տեսա։
3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական
գործիք)

Քանոն- Քանոնով ուղիղ գիծ քաշեցի։ Երաժիշտը նվագում էր քանոն։
4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ)

Դող- Ցրտից մարմնիս դող անցավ։ Մեքենայի անիվի դողը փոխեցին։
5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված
հանդիսավոր օր)

Տոն- Երգչի ձայնի տոնը փոխվեց։ Այսօր տոն է, և բոլորը ուրախ են։

15. Ո°ր դարձվածքների իմաստն է սխալ բացատրված:

ժամավաճառ լինել – իզուր ժամանակ վատնել
2.երեսից կախվել – թախանձել
3.արյունը ջուր դառնալ – սահմռկել
4.աչքերը փակել – ժպտալ
5. աչքը ջուր կտրել – կարոտով, անհամբերությամբ սպասել
6. անձյուն ձմեռ – անճարակ մարդ
7. գլխարկը գետնովը տալ – նորաձև հագնվել
8. գլխին տալ — ուրախանալ

16.Ո՞ր շարքի բոլոր բառազույգերն են կազմված հականիշներից:

հետամտել-ձգտել, անթաքույց-սքողված, երբեմն-ստեպ-ստեպ

հրավիրել-արտաքսել, ավերակ-շեն, լայն-անձուկ

բարեկիրթ-անտաշ, գոգավոր-խորդուբորդ, համախմբել-ջլատել

ականակիտ-պղտոր, խոչընդոտել-խանգարել, անկանոն-օրինաչափ:

17.Շարքերում գտիր ուղղագրական սխալները:

արփշիռ, փաղչել, հորձանուտ, տարրալուծել

արփշիռ- արծվաշող

արհամարել, տարորոշել, ավելորդ, բոխկ

արհամարել- արհամարհել, բոխկ- բողկ

քսուք, ժայտքել, ճմռթել, գախտագողի

ժայտքել- ժայթքել, գախտագողի- գաղտագողի

պարքև, պանդուղտ, սայթակել, դշխուհի

պարքև- պարգև, սայթակել- սայթաքել

18.Ո՞ր շարքի բոլոր բառազույգերն են կազմված հոմանիշներից.

ուշաթափվել-նվաղել, աղոթել-ապաշխարել, հոծ-խիտ

տամուկ-խոնավ, թեժ-մարմանդ, դալուկ-գունատ

ստահոդ-շինծու, աչառու-կողմնակալ, անձայն-մունջ

լայնախոհ-նեղմիտ, շնորհազուրկ-ապիկար, կարկառուն-անվանի

19. Մեկ բառով գրի´ր տրված դարձվածքների իմաստները.

Արյունը գլխին խփել- զայրանալ

Լեզուն բռնվել- լռել

Քարը փեշից թափել- թեթևանալ

Զենքերը վայր դնել- հանձնվել

Գործնական աշխատանք. 8-13

Գործնական աշխատանք. 8-13-րդ առաջադրանքներ:

8. Ո°ր դարձվածքների իմաստն է սխալ բացատրված:

  1. ժամավաճառ լինել – իզուր ժամանակ վատնել
    2.երեսից կախվել – թախանձել
    3.արյունը ջուր դառնալ – սահմռկել
    4.աչքերը փակել – ժպտալ
    5. աչքը ջուր կտրել – կարոտով, անհամբերությամբ սպասել
    6. անձյուն ձմեռ – անճարակ մարդ
    7. գլխարկը գետնովը տալ – նորաձև հագնվել
    8. գլխին տալ — ուրախանալ:

9.Հետևյալ դարձվածքներով մեկական նախադասություն կազմել:

  1. Լեղին ճաքել – Ես շատ վախեցա, լեղիս ճաքեց։
  2. Արյունը գլխին խփել – Նա այնքան բարկացավ, որ արյունը գլխին խփեց։
  3. Հոգին ավանդել – Ծերունին հոգին ավանդեց։
  4. Անարգանքի սյունին գամել – Նրա սխալի համար նրան անարգանքի սյունին գամեցին։
  5. Ճամփա պահել – Ես ամբողջ օրը ընկերոջս ճամփան էի պահում։
  6. Ականջի հետև գցել – Նա ուսուցչի ասածը ականջի հետև գցեց։

10. Հետևյալ բառերի համար գտնել հոմանիշ դարձվածքներ։

Ծաղրել – ձեռ առնել

Հիվանդանալ – անկողին ընկնել

Օգնել – ձեռք մեկնել

Հասկանալ – գլխի ընկնել

Մեռնել – հոգին ավանդել

Անտեսել – ականջի հետև գցել

Ծուլանալ – ձեռքերը ծալել

Ուրախանալ – հոգին փառավորվել

Ճարպիկ – ձեռքի արագություն ունենալ

Թանկ – կրակի գին ունենալ

Սպառնալ – գլուխ ուտել

Գունատվել – գույնը գցել

Էժան – ջրի գին ունենալ

11.Տրվածբառերի հականիշները գրի´ր:

Սիրուն – տգեղ

Լավ – վատ

Մեծ – փոքր

Ներքև – վերև

Ուշադիր – անուշադիր

Բարեկամ – թշնամի

Աղքատ – հարուստ

Կուշտ – քաղցած

Դիտավորյալ – պատահաբար

Հիշել – մոռանալ

Վառել – հանգցնել

Դրական – բացասական

Հրաժեշտ տալ – ողջունել

Հյուսել – քանդել

Թույլատրել – արգելել

Ընկնել – բարձրանալ

Գումարել – հանել

Թափթփել – հավաքել

Պապանձվել – խոսել

Գիշեր – ցերեկ

Ելք – մուտք

Ավարտել – սկսել

Օգնել – խանգարել

Արագացնել – դանդաղեցնել

12.Կետերը փոխարինի´ր ընդգծված բառերի հականիշներով:

Կենսաբանները պնդում են, որ գազանները միայնշարժվողառարկաներն են տեսում. անշարժ կենդանին անհետանում է նրանց աչքից:

Մարդիկ դատարկ երկինք են տեսնում, իսկ ծիծեռնակի, ջրածիծառի և մի քանի ուրիշ թռչունների համար երկինքը լիքն  է  միջատներով:

Գիտնականները պարզել են, որ ստորջրյա աշխարհը ոչ թե լռության, այլ աղմուկի աշխարհ է:

13.Առածներն ընդգծված բառերի հականիշներով լրացրո´ւ´ւ:

Անպտուղ ծառը կկտրեն, պտղատու ծառին քար կգցեն:

Բարին որ չլիներ, չարը աշխարհը կքանդեր:

Դևին դժոխքը ցույց չտաս, դրախտի ճանապարհը չի իմանա:

Թացն էլ չորի հետ վառվում է:

Կաթի հետ մտածը հոգու հետ  կգնա:

Հագուստինորնէ լավ, ընկերոջ հինը:

Մինչև չգա վերջինը, չի հիշվի առաջինը: