Առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է էլեկտրական լիցքը։ Ի՞նչ նշաններ կարող է ունենալ էլեկտրական լիցքը։

Էլեկտրական լիցքը մարմնի էլեկտրական հատկությունը բնութագրող մեծություն է։ Այն կարող է լինել դրական կամ բացասական։

2. Ի՞նչ մասնիկներ են համարվում նյութի բացասական և դրական լիցքավորված մասնիկներ։

Բացասական լիցքավորված մասնիկը էլեկտրոնն է, իսկ դրականը պրոտոնը։

3. Լրացրո՛ւ բաց թողնված բառերը.

ա) Էլեկտրոնը ունի բացասական լիցք։

բ) Պրոտոնը ունի դրական լիցք։

գ) Նեյտրոնի էլեկտրական լիցքը հավասար է զրոյի։

դ) Էլեկտրոնի լիցքի մոդուլը կոչվում է տարրական լիցք։

4. Էլեկտրոնի լիցքը հավասար է$$e=-1.6\cdot {10}^{-19}\text{ Կլ}$$

Ի՞նչ է նշանակում այս արժեքը։ Որքա՞ն է պրոտոնի լիցքը։

Դա նշանակում է, որ մեկ էլեկտրոն ունի −1.6·10⁻¹⁹ Կլ լիցք։ Պրոտոնի լիցքը +1.6·10⁻¹⁹ Կլ։

---

Լիցքի բաժանելիությունը

5. Կարելի՞ է էլեկտրական լիցքը բաժանել ցանկացած չափաբաժիններով։ Բացատրի՛ր։

Ոչ, որովհետև էլեկտրական լիցքը բաժանվում է տարրական լիցքի ամբողջ թվով անգամների։

6. Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի ամենափոքր տարրական քանակը։

Ամենափոքր տարրական լիցքը e = 1.6·10⁻¹⁹ Կլ։

7. Լրացրո՛ւ.

Մարմնի ցանկացած էլեկտրական լիցք կարելի է ներկայացնել հետևյալ տեսքով.$$q=Ne$$

որտեղ $N$-ը տարրական լիցքերի թիվն է, իսկ $e$-ն՝ տարրական լիցքը։

8. Ո՞ր պնդումն է ճիշտ.

ա) Էլեկտրական լիցքը կարող է ընդունել ցանկացած արժեք։

բ) Էլեկտրական լիցքը միշտ ամբողջ թվով անգամ է տարրական լիցքից։

Ճիշտ

գ) Մարմնի լիցքը չի կարող լինել բացասական։

դ) Էլեկտրոնի լիցքը ավելի փոքր է տարրական լիցքից։

---

Ճի՞շտ է, թե՞ սխալ

9. Որոշի՛ր՝ պնդումը ճի՞շտ է, թե՞ սխալ։

1. Էլեկտրոնի լիցքը բացասական է։ Ճիշտ
2. Պրոտոնի լիցքը դրական է։ Ճիշտ
3. Նեյտրոնն ունի $+e$ լիցք։ Սխալ
4. Էլեկտրոնի և պրոտոնի լիցքերի մոդուլները հավասար են։ Ճիշտ
5. Մարմնի լիցքը կարող է լինել $0.5e$։ Սխալ
6. Մարմնի լիցքը կարող է լինել $3e$։ Ճիշտ
7. Չեզոք մարմնում էլեկտրոնների և պրոտոնների քանակները հավասար են։ Ճիշտ

---

Հաշվարկային առաջադրանքներ

10. Մարմինը ստացել է $+5e$ լիցք։

ա) Քանի՞ տարրական լիցքի է դա հավասար։

5 տարրական լիցք

բ) Որքա՞ն է մարմնի լիցքը կուլոններով։

q = 5e = 5·1.6·10⁻¹⁹ = +8·10⁻¹⁹ Կլ

---

11. Մարմինը ստացել է $+3.2\cdot {10}^{-19}\text{ Կլ}$ լիցք։

Քանի՞ տարրական լիցք է համապատասխանում այդ լիցքին։

N = q/e = 3.2·10⁻¹⁹ / 1.6·10⁻¹⁹ = 2

---

12. Մարմնի լիցքը հավասար է$$q=-8.0\cdot {10}^{-19}\text{ Կլ։}$$

ա) Որքա՞ն է $N$-ը։

N=5

բ) Մարմինը ստացել է, թե՞ կորցրել է էլեկտրոններ։

Մարմինը ստացել է էլեկտրոններ։

գ) Քանի՞ էլեկտրոն է ավելացել կամ պակասել։

Ավելացել է 5 էլեկտրոն։

---

13. Մարմինը ստացել է $+1.6\cdot {10}^{-18}\text{ Կլ}$ լիցք։

Որոշի՛ր մարմնի լիցքի տարրական լիցքերի թիվը։

N = 1.6·10⁻¹⁸ / 1.6·10⁻¹⁹ = 10

---

14. Մարմնից հեռացել է $10$ էլեկտրոն։

Որքա՞ն է մարմնի առաջացած լիցքը։

Էլեկտրոններ հեռացել են, ուրեմն լիցքը դրական է։
q = 10e = +1.6·10⁻¹⁸ Կլ

---

15. Մարմինը ստացել է $25$ էլեկտրոն։

Որքա՞ն է մարմնի լիցքը։

Ուշադրությո՛ւն դարձրու լիցքի նշանին։

Մարմինը ստացել է էլեկտրոններ, ուրեմն լիցքը բացասական է։
q = −25e = −4·10⁻¹⁸ Կլ

---

Մտածի՛ր և բացատրի՛ր

16. Երկու մարմիններից մեկը ունի $+6e$, իսկ մյուսը՝ $-6e$ լիցք։

Եթե դրանք միացնենք և լիցքի կորուստը շրջակա միջավայրի հետ անտեսենք, ի՞նչ ընդհանուր լիցք կունենա համակարգը։

Ընդհանուր լիցքը կլինի +6e − 6e = 0։ Համակարգը կլինի չեզոք։

---

17. Մարմինը սկզբում չեզոք է։ Նրանից հեռացվել է 4 էլեկտրոն։

ա) Ի՞նչ նշանի լիցք կստանա մարմինը։ +

բ) Ինչո՞ւ։

Որովհետև մարմինը կորցրել է բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոններ։

գ) Որքա՞ն կլինի մարմնի լիցքը։

q = 4e = +6.4·10⁻¹⁹ Կլ։

---

18. Մեկ այլ մարմին սկզբում նույնպես չեզոք է։ Այն ստացել է 7 էլեկտրոն։

ա) Ի՞նչ նշանի լիցք կստանա մարմինը։ —

բ) Որքա՞ն կլինի նրա լիցքը։

q = −7e = −1.12·10⁻¹⁸ Կլ

գ) Համեմատի՛ր այս մարմնի և նախորդ մարմնի լիցքերի մոդուլները։

Երկրորդ մարմնի լիցքի մոդուլը ավելի մեծ է։

---

Համապատասխանեցրո՛ւ

19. Համապատասխանեցրո՛ւ մասնիկը և նրա լիցքը։

Մասնիկ	Լիցք
1. Էլեկտրոն	ա. $0$
2. Պրոտոն	բ. $-1.6\cdot {10}^{-19}\text{ Կլ}$
3. Նեյտրոն	գ. $+1.6\cdot {10}^{-19}\text{ Կլ}$

---

1.֊ բ

2.֊ գ

3.֊ ա

Նկարի՛ր և բացատրի՛ր

20. Նկարի՛ր երեք գունդ.

ա) չեզոք գունդ,
բ) դրական լիցքավորված գունդ,
գ) բացասական լիցքավորված գունդ։

Յուրաքանչյուրի ներսում պայմանականորեն պատկերիր պրոտոնների և էլեկտրոնների բաշխումը։

---

21. Նկարում պատկերված է մարմին, որի ներսում կա 8 պրոտոն և 11 էլեկտրոն։

ա) Մարմինը լիցքավորվա՞ծ է։

Այո, լիցքավորված է։

բ) Ի՞նչ նշանի լիցք ունի։

բացասական։

գ) Քանի՞ տարրական լիցք է նրա ընդհանուր լիցքը։

11 − 8 = 3e, այսինքն −3e։

---

«Գտիր սխալը»

22. Սովորողը պնդում է.

«Եթե մարմնից հեռացվում է էլեկտրոն, ապա մարմինը դառնում է բացասական լիցքավորված, քանի որ էլեկտրոնը բացասական լիցք ունի»։

Համաձա՞յն ես։ Բացատրի՛ր սխալը։

Ոչ, համաձայն չեմ։ Եթե էլեկտրոնը հեռանում է մարմինը կորցնում է բացասական լիցք և դառնում է դրական լիցքավորված։

---

23. Երկու նույնական մետաղական գնդերից մեկը ունի $+8e$, իսկ մյուսը՝ $-2e$ լիցք։

Գնդերը միացվում են և հետո կրկին բաժանվում։

Եթե լիցքը հավասարաչափ բաշխվում է երկու գնդերի միջև՝

ա) որքա՞ն կլինի համակարգի ընդհանուր լիցքը,

+8e − 2e = +6e

բ) որքա՞ն լիցք կունենա յուրաքանչյուր գունդ։

+6e : 2 = +3e ամեն մի գնդի վրա։

անուն, ազգանուն՝ Սոֆի Օհանյան

Ամսաթիվ՝ 02/10/2026

I. Հանրահաշիվ — 20 միավոր

Առաջադրանք 1. Թվային ֆունկցիաներ (3 միավոր)

1. Ո՞րն է թվային ֆունկցիայի սահմանումը։ Ֆունկցիան, կոպիտ ասած, էնպիսի կանոն կամ օրենք է, որով մի X բազմության ամեն մի տարրի համապատասխանեցնում ենք Y բազմության միայն մեկ տարր։
2. Տրված է y=2x−3 ֆունկցիան։ Գտնել՝

ա) x=0 դեպքում ֆունկցիայի արժեքը,

y=2(0)-3

y=-3

բ) x=2 դեպքում ֆունկցիայի արժեքը,

y=2(2)-3

y=4-3=1

գ) ֆունկցիայի զրոն։

0=2x-3

3=2x

1.5=x

Առաջադրանք 2. Թվային միջակայքեր (2 միավոր)

Գրել անհավասարումների լուծումները միջակայքերի տեսքով։

ա) x ≥−2

[−2;+∞)

բ) −3 < x ≤ 5

(−3;5]

գ) x<4

(−∞;4)

Առաջադրանք 3. Տառային արտահայտությունների նշանները (3 միավոր)

Գտնել արտահայտությունների նշանները և նշել նշանապահպանման միջակայքերը։

ա) 2x−6

2x-6=0

2x=6

x=3

(−∞;3) (3;+∞)

բ) (x−1)(x+3)

x-1=0

x=1

x+3=0

x=-3

(−∞;−3)

(−3;1)

(1;+∞)

գ) x+2/x−4

x+2=0

x=-2

x-4=0

x=4

(−∞;−2)

(−2;4)

(4;+∞)

Առաջադրանք 4. Ռացիոնալ արտահայտության նշանը (3 միավոր)

Գտնել արտահայտության որոշման տիրույթը և նշանապահպանման միջակայքերը։

Նշել, թե որ միջակայքերում է արտահայտությունը դրական և որ միջակայքերում՝ բացասական։

Առաջադրանք 5. Քառակուսային եռանդամի նշանը (4 միավոր)

Տրված է՝

ա) Գտնել եռանդամի արմատները։

x²−5x+6=0

(x−2)(x−3)=0

x1=2, x2=3

բ) Վերլուծել արտադրիչների։

x²−5x+6=(x−2)(x−3)

գ) Կազմել նշանների աղյուսակը։

(−∞;2)=+

2=0

(2,3)=-

3=0

(3;+∞)=+

դ) Գտնել, թե որ միջակայքերում է եռանդամը դրական և որ միջակայքերում՝ բացասական։

+=(-∞;2), (3;+∞)

-=(2,3)

Առաջադրանք 6. (5 միավոր)

Լուծել անհավասարումը՝

ա) Գտնել համարիչի զրոները։

x²−4=0

(x−2)(x+2)=0

x1=-2

x2=2

բ) Գտնել հայտարարի զրոն։

x-1=0

x=1

գ) Կազմել նշանների աղյուսակը։

-2, 1, 2

(−∞;−2)=-

-2=0

(-2,1)=+

1=X

(1,2)=-

2=0

(2;+∞)=+

դ) Գրել անհավասարման լուծումը։

(−∞;−2] (1;2]

II. ԵՐԿՐԱՉԱՓՈՒԹՅՈՒՆ — Առաջադրանք 7. Երկու կետերի միջև հեռավորությունը (3 միավոր)

Տրված են A(2;3) և B(6;6) կետերը։

• Գրել երկու կետերի միջև հեռավորության բանաձևը։
  • d=√(x2​−x1​)²+(y2−y1​)²
• Հաշվել հատվածի երկարությունը։
  • d=√(6-2​)²+(6-3​)²
  • d=√(4​)²+(3​)²
  • d=√16+9
  • d=√25
  • d=5

Առաջադրանք 8. Հատվածի միջնակետի կոորդինատները (2 միավոր)

Տրված են A(−2;4) և B(6;8) կետերը։

Գտնել հատվածի միջնակետի կոորդինատները։

(-2+6/2, 4+8/2)

(4/2, 12/2)

(2,6)

Առաջադրանք 9. Ուղղի հավասարումը (3 միավոր)

Տրված է A(1;2) և B(3;6) կետերը։

Կազմել այդ ուղղի հավասարումը՝ y=kx+b  տեսքով։

k=6-2/3-1=4/2=2

y=2x+b

A(1,2)

2=2(1)+b

2=2+b

0=b

y=2x

գ) Ստուգել՝ արդյոք C(2;4) կետը պատկանում է այդ ուղղին։

y=2x

4=2(2)

4=4

դ) ուղղի հավասարումը՝

y = 2x + 1

y=2x

Առաջադրանք 10. Շրջանագծի հավասարումը (5 միավոր)

ա) (2 միավոր) Շրջանագծի կենտրոնը կետն է, իսկ շառավիղը՝ 4։ Գրել շրջանագծի հավասարումը։

r=3

(x-a)²+(y-b)²=16

բ) (1 միավոր) Գտնել շրջանագծի շառավիղը, եթե նրա հավասարումն է՝

x^2+y^2=25

r=√25=5

r=5

գ) (2 միավոր) Տրված է շրջանագծի հավասարումը՝

(x-2)^2+(y+1)^2=9

a=2, b=-1, r²=9

Գտնել՝

• Շրջանագծի կենտրոնի կոորդինատները։ (2,-1)
• Շրջանագծի շառավիղը։ r²=√9=3

Առաջադրանք 11. Վեկտորներ. հասկացություն և հավասարություն (4 միավոր)

1. Վեկտորը կոչվում է ուզզված հատված։
2. Վեկտորները հավասար են երբ նրանք ունեն նույն ուղղությունը և երկարությունը։
3. Այւ հավասար են, որովհետև նրանց կորդինատները հավասար են և ուղղությունն է նույնը։
4. Ոչ, որովհետև նրանց երկարությունը նույնը չե։

Առաջադրանք 12. Վեկտորի տեղադրումը տրված կետից (5 միավոր)

1. x=1+3=4

y=1+2=3

C(4,3)

2. C(4;3)

3. x=-2+3=1

y=3+2=5

(1,5)

4. AC=(4-1, 3-1)

AC=(3, 2)

BD=(1-(-2), 5-3)

BD=(3, 2)

AC=BD

Վեկտորները իրար հավասար են։

1. Հալոգենների ընդհանուր բնութագիրը

Ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, աստատ։ Գտնվում են պարբերական համակարգի 17-րդ խմբում՝ գլխավոր ենթախմբում։ Նրանք անվանվում են հալոգեններ, որովհետև այդ բառը նշանակում է «աղ առաջացնող»։

2. Հատկությունների փոփոխությունը խմբում

Ատոմային շառավիղը՝ մեծանում է վերևից ներքև։

Էլեկտրաբացասականությունը՝ նվազում է վերևից ներքև։

Ոչ մետաղական հատկությունները՝ թուլանում են վերևից ներքև, քանի որ ատոմի շառավիղը մեծանում է։

Ակտիվությունը՝ նվազում է վերևից ներքև։

Պատճառն այն է, որ վերևից ներքև ատոմի շառավիղը մեծանում է, և արտաքին էլեկտրոնը միջուկից ավելի հեռու է գտնվում։

3. Քիմիական հատկություններ
Գրե՛ք հավասարումները, որոնք ցույց են տալիս քլորի փոխազդեցությունը՝
ա) նատրիումի, 

NA+C2=NA C
բ) ջրածնի,

C2+H2=C H
գ) երկաթի,

C2+Fe=C Fe
դ) ջրի հետ։

C2+HO2=C

4. Նկարագրե՛ք քլորի, բրոմի և յոդի ֆիզիկական ֆիզիկական հատկությունները:

Քլորը դեղնականաչավուն, սուր հոտով թունավոր գազ է։ Բրոմը կարմրաշագանակագույն հեղուկ է և նույնպես թունավոր։ Յոդը մուգ մոխրագույն, պինդ նյութ է, որը տաքացնելիս հեշտությամբ գոլորշիանում է և առաջացնում մանուշակագույն գոլորշիներ։

5. Կիրառություններ
Ներկայացրե՛ք քլորի, բրոմի, յոդի և ֆտորի առնվազն մեկ կիրառություն։ Նշե՛ք նաև, թե ինչու պետք է զգուշությամբ վերաբերվել հալոգեններին։

Քլորը օգտագործվում է ջուրը ախտահանելու համար։ Բրոմը օգտագործվում է որոշ դեղերի և քիմիական նյութերի արտադրության մեջ։ Յոդը օգտագործվում է բժշկության մեջ՝ որպես ախտահանիչ։ Ֆտորը օգտագործվում է ատամի մածուկների և որոշ քիմիական նյութերի արտադրության մեջ։ Հալոգենների հետ պետք է զգուշությամբ վերաբերվել, որովհետև դրանցից շատերը թունավոր և քիմիապես ակտիվ նյութեր են։

Խնդիրներ

Բրոմի (Br₂) զանգվածը 16 գ է։ Հաշվե՛ք՝
ա) բրոմի նյութաքանակը,

n=0.1n=0.1 մոլ
բ) բրոմի մասնիկների թիվը։

N=6.02×10²² մասնիկ

Յոդի (I₂) զանգվածը 25,4 գ է։ Հաշվե՛ք՝
ա) յոդի նյութաքանակը,

n=0.1 մոլ
բ) յոդի մասնիկների թիվը։

N=6.02×10²² մասնիկ

Ֆտորի (F₂) զանգվածը 19 գ է։ Հաշվե՛ք՝
ա) ֆտորի նյութաքանակը,

n=0.5 մոլ
բ) ֆտորի մասնիկների թիվը։

N=3.01×10²³ մասնիկ

Քլորի (Cl₂) զանգվածը 7,1 գ է։ Հաշվե՛ք՝
ա) քլորի նյութաքանակը,

n=0.1 մոլ
բ) քլորի մասնիկների թիվը։

N=6.02×10²² մասնիկ

Առաջադրանքներ։ 

1․ Վեկտորը տրված է իր կոորդինատներով՝ a→{60; 80}։ Հաշվել նրա մոդուլը՝ ∣a→∣ 

a=√60²+80²

a=√3600+6400

a=√10000

a=100

2․ Գտնել տրված վեկտորների երկարությունները, եթե տրված են նրանց կոորդինատները: a→{−24;10} ; b→{10;−24}; c→{−5;−12} ∣ 

a=√(-24)²+10²

a=√576+100

a=√676

a=100

b=√10²+(-24)²

b=√100+576

b=√676

b=26

c=√(-5)²+(-12)²

c=√25+144

c=√169

c=13

3․ a→ վեկտորի սկզբնակետը A(12;18) կետն է, իսկ վերջնակետը՝ B(21;20) կետը: Գտնել a→ վեկտորի կոորդինատները: 

x=21-12=9

y=20-18=2

(9,2)

4․ Հարթության վրա տրված են երեք կետեր՝ A(14;4), B(17;10), C(9;14)։ Գտնել  AB→ և BC→ վեկտորների կոորդինատները: 

AB=(17-14, 10-4)

AB=(3,6)

BC=(9-17, 14-10)

BC=(-8, 4)

5․ Տրված են a→=AB→ վեկտորի կոորդինատները և նրա վերջնակետի կոորդինատները: 

Որոշիր վեկտորի սկզբնակետի կոորդինատները, եթե a→{−5;−3}, B(0;4) 

0-x=-5

x=5

4-y=-3

y=7

(5,7)

6․ Տրված է A(12;1), B(36;46), C(6;62) և D(−18;17) գագաթներով ABCD քառանկյունը: Հաշվել AB→,DC→, AD→ և BC→ վեկտորների կոորդինատները 

AB=(36-12, 46-1)

AB=(24, 45)

DC=(-18-6, 17-62)

DC=(-24, -45)

AD=(-18-12, 17-1)

AD=(-30, 16)

BC=(6-36, 62-46)

BC=(-30, 16)

Այս ամսվա ընթացքում պատմություն առարկայից ուսումնասիրեցինք մի քանի կարևոր թեմաներ։ Սովորեցինք Առաջին աշխարհամարտի և այդ ժամանակ տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին։ Ուսումնասիրեցինք նաև Հայոց ցեղասպանության պատճառները, ընթացքը և հետևանքները։ Խոսեցինք հայերի ինքնապաշտպանական հերոսամարտերի մասին և իմացանք, թե ինչու էին դրանք կարևոր։ Սովորեցինք նաև հայ կամավորական ջոկատների և նրանց կատարած դերի մասին։ Ուսումնասիրեցինք նաև Կիլիկիայի հայության հետ կապված իրադարձությունները։ Այս թեմաների շնորհիվ ես ավելի շատ բան իմացա մեր ժողովրդի պատմության մասին։ Ինձ հատկապես տպավորեց այն, թե ինչպես էին հայերը դժվար պայմաններում փորձում պաշտպանել իրենց և իրենց ընտանիքներին։ Ինձ համար հետաքրքիր էր նաև իմանալ, որ տարբեր վայրերում մարդիկ միավորվում էին ընդհանուր նպատակի համար։ Այս ամսվա ընթացքում ես հասկացա, որ պատմությունը կարևոր է, որովհետև այն օգնում է մեզ հասկանալ մեր անցյալը։ Մենք կատարեցինք նաև տարբեր առաջադրանքներ օրինակ էսսեն։ Այդ աշխատանքները օգնեցին ինձ ավելի լավ հասկանալ անցած թեմաները։ Այս ամսվա ընթացքում սովորած թեմաներից շատերը ինձ համար հետաքրքիր էին և տպավորիչ։

Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում

Հայաստանը Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության տակ XX դ. սկզբին

Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Հայոց ցեղասպանությունը

Հայոց ցեղասպանության հետևանքները և դատապարտումը

Էսսե

Նախագիծ