Ինչպիսի՞ քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային պայմաններում էին ապրում հայերը Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության ներքո XX դարի սկզբին, և ինչպե՞ս էին այդ պայմաններն ազդում հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական ձգտումների վրա։

Ներածություն

XX դարի սկզբին Հայաստանը բաժանված էր Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների միջև։ Հայերը երկու կայսրություներում էլ ապրում էին տարբեր պայմաններում, բայց երկու դեպքում էլ կային շատ դժվարություններ։ Այս պայմանները մեծ ազդեցություն ունեցան հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի և անկախության ձգտումների վրա։

Հիմնական մաս

Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Արևելյան Հայաստանի հայերը համեմատաբար ավելի լավ պայմաններում էին ապրում, հատկապես կրթության և մշակույթի ոլորտներում։ Կային հայկական դպրոցներ, մշակութային կազմակերպություններ և մամուլ։ Սակայն ցարական իշխանությունը փորձում էր վերահսկել հայերի ազգային կյանքը։ XX դարի սկզբին ճնշումների կենտրոնում հայտնվեց Հայ առաքելական եկեղեցին։ 1903 թ. հունիսի 12-ին ընդունվեց եկեղեցական գույքի բռնագրավման մասին օրենքը, որով պետք է բռնագրավեր եկեղեցու շարժական և անշարժ գույքը։ Գյուղացիների վիճակն էլ ծանր էր։

Օսմանյան կայսրության կազմում գտնվող Արևմտյան Հայաստանի հայերի վիճակը ավելի ծանր էր։ Նրանք ենթարկվում էին ծանր հարկերի, ապրում էին իրավազուրկ վիճակում և հաճախ ենթարկվում էին բռնությունների։ Հայերը պայքարում էին իրենց իրավունքների և ազատության համար։ Այդ պայքարում մեծ դեր ունեին ՀՅԴ-ն և այլ ազգային կազմակերպություններ։ 1890-ականների հայերի կոտորածները դարձան հետագա ցեղասպանության նախադրյալներից մեկը։

Չնայած նրան, որ հայերը ապրում էին երկու տարբեր կայսրությունների տիրապետության տակ, նրանց խնդիրներից շատերը նման էին։ Հայ ժողովուրդը ցանկանում էր պաշտպանել իր ազգային ինքնությունը, մշակույթը, իրավունքները և ազատությունը։ Դժվար պայմանները ավելի ուժեղացրին ազգային-ազատագրական պայքարը և անկախության ձգտումը։

Եզրափակում

Կարծում եմ այս դժվար պայմանները մեծ ազդեցություն ունեցան հայ ժողովրդի վրա և ձևավորեցին նրա տոկունությունը։ Հայերը շարունակեցին պայքարել իրենց իրավունքների և ազատության համար։ Այս պատմությունից կարելի է հասկանալ թե որքան կարևոր է ունենալ և պահպանել սեփական պետականությունը։

Առաջադրանքներ․ 

1)Պարզե՛ք արտահայտության նշանը փոփոխականի տվյալ արժեքի դեպքում (նշված կետում)․

ա) (x − 1)(x − 34), x = 11 

բ) (x − 3)(x − 0.7), x = 2.2 

գ) (x + 2)(x − 7), x = 9

դ) (x − 4)(x − 9), x = 13 

ե) (x + 5)(x − 8), x = −10 

զ) (x − 5)(x + 10), x = 6 

2)Գտե՛ք արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։ Պարզե՛ք արտահայտության նշանն այդ միջակայքերում.

ա) (x − 2)(x − 8) 

(-∞,2) +

(2,8) —

(8,+∞) +

բ) (x − √6)(x +√8 ) 

(-∞,-√8) +

(-√8,√6) —

(√6,+∞) +

գ) (x − 10)(x − 100)
(-∞,10) +

(10,100) —

(100,+∞) +
դ) (x + √15 )(x − 5 √2 ) 

(-∞,-√15 ) +

(-√15, 5 √2) —

(5 √2, +∞) +

ե) (x − 2√7  )(x + 2) 

(-∞, -2) +

(-2, 2√7) —

(2√7, +∞) +

զ) (x − 3√6 )(x + 4) 

(-∞, -4) +

(-4, 3√6) —

(3√6, +∞) +

3)Գտե՛ք արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։ Պարզե՛ք արտահայտության նշանն այդ միջակայքերում.
ա) (x − 2)(x − 5)(x − 6) 

(-∞,2) —

(2,5) +

(5,6) —

(6,+∞) +

բ) (x − 1)(x + 2)(x + 3) 

(-∞, -3) —

(-3,-2) +

(-2,1) —

(1,+∞) +

գ) (x − 1)(x − 2)(x + 3) 

(-∞, -3) —

(-3, 1) +

(1,2) —

(2, +∞) +
դ) (x − √5 )(x − 2)(x − 3) 

(-∞, 2) —

(2, √5) +

(√5, 3) —

(3, +∞) +

ե) x(x − 1)(x + √6 ) 

(-∞,-√6) —

(√6, 0) +

(0,1) —

(1, +∞) +

զ) x(x − 2.5)(x − √6 ) 

(-∞, 0) —

(0,√6) +

(√6, 2.5) —

(2.5, +∞) +

4)Գտե՛ք արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը։ Պարզե՛ք արտահայտության նշանն այդ միջակայքերում.
ա) (x + 2)(3x − 9) 

(-∞,-2) +

(-2,3) —

(3,+∞) +

բ) (4x − 20)(x +  3/7 ) 

(-∞,-3/7) +

(-3/7, 5) —

(5, +∞) +

գ) (6x − 5)(x + 3) 

(−∞, −3) +

(−3,  5/6) —
(5/6, +∞) +

դ) (2x − 8)(3x + 21) 

(-∞, -7) +

(-7, 4) —

(4, +∞) +

ե) (2x + 1/3 )(x − √11 ) 

(-∞, -⅙) +

(-⅙, √11) —

(√11, +∞) +

զ) (x + 4)(3x − 7) 

(-∞, -4) +

(-4, 7/3) —

(7/3, +∞) +

ԼՈՒԾՈՒՄ։ գ) (6x − 5)(x + 3)-ի արտահայտության առաջին արտադրիչից 6-ը ընդհանուր հանենք՝
(6x − 5)(x + 3) = 6(x − 5/6 )(x + 3)։ Նշանապահպանման միջակայքերն են՝ (−∞, −3), (−3,  5/6) և
(5/6, +∞)։ Առաջին և երրորդ միջակայքերում դրական է, իսկ երկրորդում՝ բացասական։ 

Հարցեր և առաջադրանքներ: 

1. Ո՞ր թվեր են պատկանում տրված միջակայքին՝ (−∞;−5) 

ա) -6 բ) 1 գ) 5 դ) -1 ե) 20 զ) 10 է) -10 թ) -9 

ա) -6, է) -10, թ) -9

2. Պարզել՝ ճիշտ է, թե սխալ հետևյալ պնդումը՝ −12∈(−12;7] 

ա) սխալ է  բ) ճիշտ է 

3. Ո՞ր թվեր են պատկանում տրված հատվածին՝  [−12;0] 

ա) −9  բ) −10 գ) 20  դ) −6  ե) −1 զ) 10  է)1   թ)5 

ա) −9, բ) −10, դ) −6, ե) −1

4. Ո՞ր թվերը չեն պատկանում այս միջակայքին՝ (−1;10) 

  ա) 12  բ) 1  գ) 10  դ) −1   ե) 5  զ) 2 

բ) 1, ե) 5, զ) 2

5. Ընտրիր x∈(−∞;−1] միջակայքի պատկերը թվային առանցքի վրա, եթե a=−1 

•  
•  
•  
•  

• 

6.Գրառել նշանակումը՝ 

ա) [2;4]

բ) (2;4)

գ) (2;4]

դ) [2;4)

ե) [5;+∞)

զ) (5;+∞)

է) (−∞;0]

ը) (−∞;0)

7. Կարդալ թվային բազմության անվանումը և այն պատկերել այն կոորդինատային ուղղի վրա՝ 

8․ Թվարկել թվային բազմությանը պատկանող բոլոր ամբողջ թվերը․ 

ա) −3, −2, −1, 0, 1
բ) −2, −1, 0
գ) −3, −2, −1, 0
դ)−2, −1, 0, 1

ե) −2, −1, 0, 1, 2, 3
զ)−1, 0, 1, 2
է)−2, −1, 0, 1, 2
ը)−1, 0, 1, 2, 3

9․ Կոորդինատային առանցքի վրա նշել այն թվերը, որոնք՝ 

ա) x<3 (−∞;3)

բ)  x≤−5 (−∞;−5]

գ) x≤2 (−∞;2]

դ) x≥0 [0;+∞)

ե) 7<x<10 (7;10)

զ) −5<x<−1 (−5;−1)

10․Անվանել թվային բազմությանը պատկանող չորս ամբողջ թվեր՝ 

ա) 5, 18, 1, 0

բ)  1, 24, 12, 7

գ) 0, -7, -13, -1

դ) -6, 1, -10, -28

11․Գրառել նկարում պատկերված բազմությունները՝« 

ա) [3,7]

բ) (3,7)

գ) (5,6]

ե) [7,+∞)

զ) (-∞, 8)

է) (7,+∞)

ը) (-∞,8]

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ/գրավոր/

ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս սկսվեցին և ի՞նչ ընթացք ունեցան հայ-թաթարական բախումները։

Հայ-թաթարական բախումները սկսվեցին 1905 թ․ Բաքվում։ Դրանք տարածվեցին նաև այլ վայրերում։ Բախումների պատճառներից էին ազգային և քաղաքական հակասությունները։ Բախումները տևեցին մոտ երկու տարի և եղան բազմաթիվ զոհեր։

բ. Նշի՛ր։ Թվարկի՛ր երիտթուրքերի՝ Աբդուլ Համիդի քաղաքականության շարունակողներ լինելու հանգամանքը հիմնավորող մի քանի փաստ։

Երիտթուրքերը շարունակեցին հայերի նկատմամբ ճնշումները և բռնությունները։ Նրանք չփոխեցին ազգային քաղաքականությունը և շարունակեցին հայերի իրավունքների սահմանափակումը։ 1915 թ․ սկսեցին հայերի զանգվածային տեղահանությունն ու կոտորածը։

գ. Քննի՛ր։ Ի՞նչ էր պանթյուրքիզմը և ի՞նչ վտանգավոր հետևանքներ էր ենթադրում։

Պանթյուրքիզմը գաղափար էր, որի նպատակն էր միավորել թյուրքալեզու ժողովուրդներին մեկ պետության մեջ։ Այն վտանգավոր էր հայերի և մյուս ժողովուրդների համար, քանի որ կարող էր բերել նրանց հալածանքների, տեղահանության և ոչնչացման։

Առաջադրանքներ 

1․ Գտնել կոորդինատային հարթության վրա M(5;12) կետի հեռավորությունը կոորդինատների սկզբնակետից: 

=√5²+12²

=√25+144

=√169

=13

2․ Հաշվիր հեռավորությունները հետևյալ կետերի միջև: 

ա) A(8;1) և B(5;5); 

AB=√(8-5)²+(1-5)²

AB=√(3)²+(-4)²

AB=√9+16

AB=√25

AB=5

 բ) M(5;5) և N(1;8) 

MN=√(5-1)²+(5-8)²

MN=√(4)²+(-3)²

MN=√16+9

MN=√25

MN=5

3․ Գտնել կոորդինատային հարթության վրա A(21;23) և B(24;27) ծայրակետերով հատվածի երկարությունը: 

AB=√(24-21)²+(27-23)²

AB=√(3)²+(4)²

AB=√9+16

AB=√25

AB=5

4․ Գտնել MNP եռանկյան պարագիծը, եթե M (7;5), N(4,1), P(10,9)։ 

MN=√(7-4)²+(5-1)²

MN=√(3)²+(4)²

MN=√9+16

MN=√25

MN=5

NP=√(10-4)²+(9-1)²

NP=√(6)²+(8)²

NP=√36+64

NP=√100

NP=10

PM=√(10-7)²+(9-5)²

PM=√(3)²+(4)²

PM=√9+16

PM=√25

PM=5

5+10+5=20

5․ Գտնել x-ը, եթե A(2,1) և B(x;1) կետերի հեռավորությունը 2 է։ 

2=√(x-2)²+(1-1)²

2=√(x-2)²

2=∣x-2∣

4=x