Նեռբերնիր այս գիրքը
Կարդա էջ 3-ի դասը
Սովորիր այս բառերը
Առտագրիր այս բառերի Ռուսերեն տաբերակը և սովորիր որ պատասխանես եկող դասին։
Կատարիր այս առաջադրանքը
Պետք է գրես այս բառերի Ռուսերեն տարբերակը
Բարև-
ոնց ես-
բադ-
ճագար-
շուն-
հաջողություն-
Երկրորդ մակարդակ
1.Բոլոր երկիշ թվերը գրառելու համար քանի՞ երեք թվանշան են օգտագործում։
2. Մտապահված թիվը մեծացրին 6 անգամ, արտադրյալը փոքրացրին երկուսով և արդյունքում ստացան 14-ից 5 անգամ մեծ թիվ: Գտեք մտապահած թիվը։
3. Հավասարակողմ եռանկյան պարագիծը 12 է: Գտեք այդ եռանկյան կողմին հավասար կողմով քառակուսու մակերեսը։
4. Եղբոր և քրոջ տարիքների գումարը 2 տարի առաջ15 էր: Այժմ քույրը 13 տարեկան է: Քանի՞ տարի պետք է անցնի, որպեսզի եղբայրը դառնա 9 տարեկան:
5. Գրախանութ բերեցին 12կգ գիրք, ընդ որում 20 գրքերից յուրաքանչյուրը 300 գրամ էր, իսկ մնացած գրքերից յուրաքանչյուրը՝ 200 գրամ: Որքա՞ն էր 200 գրամանոց և 300 գրամանոց գրքերի քանակների տարբերությունը։
6. Ժամը 11:45-ին սկսվեց մուլտֆիլմը, որը տևեց 50 րոպե: Մայրիկը, մուլտֆիլմը սկսելուց հետ, ուղիղ կեսին կանչեց ճաշելու: Ո՞ր ժամն էր ցույց տալիս ժամացույցը այդ պահին:
7. Տիգրանի ծննդյան տորթը 900 գրամ էր: Մայրիկը այն բաժանեց Տիգրանի և 3 ընկերների միջև: Ամենամեծ կտորի զանգվածը այնքան էր, որքան մնացած երեք կտորների զագվածները միասին: Գտեք ամենամեծ կտորի զանգվածը։
8. 4, 8, 32, 512, ___ թվերը գրված են որոշակի օրինաչափությամբ։ Գտեք 32-ից հետո գրված հաջորդ երկու թվերի գումարը։
9. Հայկը ունի 7 միանման լուցկու հատիկ, Արմենը՝ 6, Աննան՝ 5, Սյունեն՝ 4: Նրանցից ո՞վ իր ունեցած լուցկու բոլոր հատիկներով չի կարող կառուցել եռանկյուն (լուցկու հատիկները չի կարելի կոտրել):
10. Տրված երեք ուղղանկյունների պարագծերը նշված են ուղղանկյունների ներսում (տես նկարը)։ Գտեք դատարկ ուղղանկյան պարագիծը:
18+6=24
41-6-34
Պատ․՝34
Երրորդ մակարդակ
1. Ի՞նչ անկյուն են կազմում ժամացույցի րոպեի և ժամի սլաքները ժամը 15։00-ին։ Նշեք անկյան աստիճանային չափը։
Լուծում՝
Քանի որ շրջանը 360° է, դժվար չէ հասկանալ որ ժամը 15։00-ը ժամացույցի 1/4 մասն է, որը կազմում է 90°։
Պատասխան՝
90°
2. 100-ը ինչ որ թվի վրա բաժանելիս մնացորդը 4 է ստացվում, իսկ 90-ը այդ նույն թվի վրա բաժանելիս մնացորդը 18 է ստացվում։ Գտեք այդ թիվը։
Լուծում՝
100 – 4 = 96
90 – 18 = 72
96 և 72 թվերի ամենամեծ ընդհանուր հայտարարը 8-ն է։
Պատասխան՝
8
3. Նարեկին հանձնարարեցին մոնտաժել մաթեմատիկայի տեսանյութերը։ Առաջին օրը նա մոնտաժեց բոլոր տեսանյութերի 2/7 մասը, իսկ երկրորդ օրը՝ 5-ով ավելի տեսանյութ, քան առաջին օրը։ Երրորդ օրը մոնտաժեց 22 տեսանյութ և ավարտեց աշխատանքը։ Ընդհանուր քանի՞ տեսանյութ նա մոնտաժեց։
Լուծում՝
2/7 x + 2/7 x + 5 + 22 = x
x = 4/7x + 27
x = 27 × 7 / 3
x = 63
Պատասխան՝
63
4․ Ութ կիլոգրամ ներկում նարնջագույն գունանյութը կազմում է 6%: Որքա՞ն սպիտակ ներկ է պետք խառնել ներկին, որպեսզի խառնուրդում նարնջագույն գունանյութը լինի 4%:
Լուծում՝
8 × 5/100 = 0.48
(8 + x) × 4/100 = 0.48
12 – 8 = 4
8 + x = 12
x = 4
Պատասխան՝
4
5. Գտեք 2 հաջորդական թվեր, որոնցից յուրաքանչյուրի թվանշանների գումարը բաժանվում է 17-ի։
Պատասխան՝
այդպիսի թիվ գոյություն չունի
6. 1 + 2 + 3 + ……+ 97 + 98 + 99 + 100 թվերի գումարը 101-ի բաժանելիս ի՞նչ մնացորդ կստացվի:
Պատասխան՝
մնացորդ չի լինում
7. Երեք ձկնորս միասին բռնեցին 75 կարաս և սկսեցին կերակուր պատրաստել։ Պատրաստման համար առաջին ձկնորսը տվեց 8 ձուկ, մյուսը՝ 12, իսկ երրորդը՝ 7 և արդյունքում բոլորի մոտ եղած ձկների քանակը հավասրվեց։ Քանի՞ կարաս է բռնել առավելագույն քանակով ձուկ բռնած ձկնորսը։
Լուծում՝
75 = 3x + 12 + 8 + 7
(75 – (12 + 8 + 7)) / 3 = x
x = 16
16 + 12 = 28
Պատասխան՝
28
8․ Դասի ժամին դժվար խնդիրը լուծած տղաների քանակը հավասար է այն չլուծած աղջիկների քանակին։ Գտեք խնդիրը լուծողների ընդհանուր քանակի և աղջիկների քանակի հարաբերությունը։
Պատասխան՝
1
9. Երկնիշ թվի թվանշանների գումարի քառակուսու և թվանշանների գումարի տարբերությունը հավասար է այդ թվին։ Գտեք այդ թիվը:
Լուծում՝
ab = 72 | a = 7 | b = 2
(a + b)² – (a + b) = (7 + 2)² – (7 + 2) = 72
Պատասխան՝
72
10. Ցուցադրությանը բերվել է 25 շուն։ Դրանցից 12-ը մեծ են, 8-ը՝ փոքր, մնացածը՝ միջին։ Ցուցահանդեսի մասնակիցներից միայն 10-ն են մաքուր ցեղատեսակներ, մնացածը խառնուրդներ են: Խառնուրդների մեջ մեծ, փոքր և միջին շների քանակը հավասար է։ Քանի՞ խոշոր և մաքուր ցեղատեսակի շուն է բերվել ցուցադրությանը:
Լուծում՝
25 – 10 = 15
15 / 3 = 5
12 – 5 = 7
Պատասխան՝
7
16.05.23
Տեքստային աշխատանք. կատարի՛ր 1-8-րդ առաջադրանքները:
Փախչում,երբ,պատշգամբ,ակնթարթի
Տեքստից դու՛րս գրիր տրված բառերի հոմանիշները.
ա/զուլալ ջինջ
բ/լուռ լռիկ
գ/ակնդետ անթարթ
դ/ընտանի բարեկամ
ա/ լույս աշխարհ գալ ծնվել,հայտնվել
բ/խելքը գլխին դատող, բանիմաց, խելացի
գ/կողը հաստ համառ, ինքնասածի, կամակոր
դ/ճաշը եփել մեկին պատժել, լավ ծեծել
ա/մեկին պատժել, լավ ծեծել
բ/համառ, ինքնասածի, կամակոր
գ/դատող, բանիմաց, խելացի
դ/ծնվել,հայտնվել
վերջալույս
ոսկեգեղմ
ակնթարթ
լուսամուտ
ա/զակազ պատվեր
բ/մալինա ազնվամորի
գ/կենգուրու ագեվազ
դ/ստարտ սկիզբ
զանգակ
Գիշեր
պարտեզ
Խե՜ղճ եղնիկ… Կարոտ` իր սիրած գուրգուրող անտառներից և զանգակ աղբյուրներից
Գրի՛ր մեկ պարզ ընդարձակ նախադասություն, որի մեջ ստորակետ լինի:
Պապիկը գնաց խանութ հաց,մեղր գնելու:
Եղնիկը Մտածաղ,զգայուն :
Այն մի Խարտյաշ եղնիկ էր ,ուներ խորունկ,սև և ջինջ աչքեր:
ա/ Եղնիկը շատ գեղեցիկ էր ̀ խորունկ, սև ու ջինջ աչքերով:
բ/Մտերմացել էր երեխաների հետ, նրանց հետ ճաշում էր, նրանց հետ քնում:
գ/Եղնիկը հանկարծակի մի ոստյունով ցատկեց լուսամուտի գոգը՝ աչքերը սուզելով շառաչյուն խավարի մեջ:
դ/ Եղնիկը թեև ընտելացել էր ընտանիքին ու տանը,բայց մեկ-մեկ թաքուն բարձրանում էր պաշգամբ և լռիկ նայում անտառներով փաթաթված սարերին:
Եղնիկ կարող էր կարոտել իր անտառին կամ բնությանը:
Հեղինակը եղնիկին հարգում էր , որովհետև նա բարձրանում էր պատշգամբ և նայում իր ծննդավայր անտառին:
Անտառում այնքան քամի էր որքան փոթորիկ:
Դաս 1
Տրդատ l-ի գահակալումը
• Ե՞րբ է սկսվել և քանի՞ տարի է տևել հայ-պարթևական պատերազմն ընդդեմ Հռոմեական կայսրության։
Այն սկսվել է 54թ-ին և վերջացել 64թ-ին, տևել է 10 տարի:
• Ո՞վ էր Կորբուլոնը։ Ե՞րբ գրավեց Արտաշատը։
Նա հռոմեացի նշանավոր զորավար էր, 58 թվականի գարնանը ներխուժել է Հայաստան, գրավել Արտաշատը, 59 թվականի գարնանը հիմնովին ավերել այն, ինչպես նաև Գառնին, 59 թվականի վերջին գրավել Տիգրանակերտը, մտել Ծոփք։ Տիգրանակերտում Հայոց արքա է հռչակել հռոմեական դրածո Տիգրան VI-ին։
• Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ Հռանդեայի ճակատամարտը։
62թ–ին Արածանիի ափին՝ Հռադեա վայրում Պետոսի լեգիոններրը պարտվում են Վաղարշի և Տրդատի գլխավորած Հայ-պարթևական ուժերին, Հռոմեական զինվորները ծնկաչոք անցնում են հայ-պարթևական զորքի նիզակների տակով, ինչը խայտառակություն էր հռոմեական բանակի համար։
• Ներկայացրեք Տրդատի թագադրման պատմությունը։
64թ–ին Կորբուլոնը կրկին արշավում է Հայաստան։ Սակայն պատերազմի փոխարեն խորհուրդ է տալիս ընդունել Ներոնի առաջարկը, Վաղարշը և Տրդատը համաձայնում են պայմանով, որ հաշտություն կկնքվի Հռանդեայում։ Հասնելով Նեապոլ քաղաք և Ներոնին ներկայանալու ժամանակ նրան ասվում է, որ դաշույնը պետք է հանի վրայից, նա հրաժարվում է պահելով իրեն որպես հպարտ արքա։ Նեապոլից Ներոնը և Տրդատը գնում են Հռոմ որտեղ էլ Տրդատը թագադրվում է։
Աղբյուրներ
Հայոց պատմության դասագիրք, էջ 118-123
Արի սովոր ենք Ռուսերենի տառերը
Նայիր այս տեսանյութը։ Այն քեղ շատ կօգնի։
Բորձիր անգիր անել ռուերենի տառերը։
Եվ վերցրու մի տետր որտեղ կարող ես գրել ռուսերենի ձեռագիր տառերը։
Քեզ կօգնի այս նկարը։
Իսկ հիմա սովորիր այս բառերը
Привет-Ողջույն
утро-առավոտ
днем-ցերեկ
вечер-երեկո
ночь-գիշեր
Увидимся-կտեսնվենք
Как вы-ինչպես ես
Я в порядке-լավ եմ
я плохой-վատ եմ
как вас зовут-ինչպես է քո անունը
меня зовут Ануш-իմ անունը Անուշ է
Сколько вас-քանիս եք
удачи-հաջողություն
15.05.23
Գրաբարյան նախադասությունները փոխադրի՛ր աշխարհաբարի՝ քանի տարբերակով կարող ես։
Նախադասաթյուններն աշխարհաբար գրիր՝ քանի ձևով կարող ես։
Ա) Դուք էք լոյս աշխարհի։ (Մատթէոս Ե, 14)
Դուք եք լույսը աշխարհի։
Աշխարհի լույսը դուք եք։
Բ) Ոչ յագեսցի ակն տեսանելով, եւ ոչ լցցի ունկն լսելով։ (Ժողովող Ա, 8)
ոչ յագեսցի – չհագենա, չի հագենա, չպիտի հագենա, չի հագենալու
ակն – աչք(ը)
ոչ լցցի — չլցվի, չի լցվի, չպիտի լցվի, չի լցվելու
Չի հագենա աչքը տեսնելով, և ոչ ականջը լսելով։
Աչքը տեսնելով և ականջը լսելով չի հագենա։
Գ) Գովեսցէ զքեզ ընկերն եւ մի՛ քո բերան, օտարն, եւ մ՛ի քո շրթունք։ (Առակք ԻԷ, 2)
գովեսցէ — գովի, թող գովի, կգովի, պիտի գովի, գովելու է
զքեզ — քեզ
եւ մի՛ — և ոչ, ոչ թե
Թող գովի քեզ քո ընկեր և օտարը, ոչ թե քո շրթունքն ու բերանը։
Չպետք է գովեն քեզ քո շրթունքն ու բերանը այլ ընկերն ու օտարը։
Դ) Որ հատուցանէ չար փոխանակ բարւոյ, չար ի տանէ նորա մի պակասեսցէ։
(Աոակք ԺԷ, 13)
որ — ով, ով որ
հատուցանէ — հատուցում է, տալիս է
փոխանակ բարւոյ — բարու փոխարեն
ի տանէ նորա — նրա տանից
մի պակասեսցէ — չպակասի, չի պակասի, չպիտի պակասի. չի պակասելու
Ով որ հատուցում է չարը բարու փոխարեն, չարը նրա տնից չի պակասի։
Ով որ չարը բարու փոխարեն է հատուցում, իր տանը չարը չի պակասում։
Ե) Որ տայ պատասխանի բան մինչեւ լուեալ իցէ ինչ` անզգամութիւն է նմա եւ
նախատինք։ (Առակք ԺԸ, 13)
տայ — տալիս է
պատասխանի — պատասխան
լուեալ — լսած
իցէ — լինի, կլինի, պիտի լինի
ինչ — ինչ-որ բան, մի բան
անզգամութիւն — անմտություն, անխոհեմություն
նմա — նրան
Ով տալիս է պատասխան, միչև լսելը, անմիտ է։
Ով միչև լսելը պատասխան է տալիս անմտություն է անում։
1216, 1217, 1218, 1219, 1220, 1221, 1222
1,2 1,4 2,7 5
14/20
Կենդանի օրգանիզմների կենսամիջավայրերը.
Կենդանի օրգանիզմները բնակվում են մեզ շրջապատող բնության որոշակի միջավայրերում: Բնակության համար պիտանի միջավայրեր են ծառայում ջուրը, օդը, ցամաքը, հողը, այլ կենդանի օրգանիզմները: Ջրային միջավայր: Ջրում հարմարավետ ապրում են ջրիմուռները և որոշ բարձրակարգ բույսեր։ Ջրում բույսերը կարող են աճել միայն այն խորությունների վրա, որտեղ լույս է թափանցում: Այդ խորություններում հնարավոր է ֆոտոսինթեզել: Ջրային կենսակերպին առավել լավ հարմարված են կենդանիները, որոնք մեծ քանակներով բնակվում են ծովերում, գետերում և լճերում:
Օրինակ
Ձկները, կետերը, խեցգետինները և այլ օրգանիզմներ։
Օդացամաքային միջավայր: Այս միջավայրում առատ են օդն ու լույսը, սակայն հաճախ են տատանվում ջերմաստիճանն ու խոնավությունը։ Հետաքրքիր դեր ունի քամին։ Այստեղ են ապրում համարյա բոլոր բարձրակարգ բույսերը։ Կենդանիներից այս միջավայրում ապրում են միջատները, սողունները, թռչունները, կաթնասունները և այլ օրգանիզմներ։
Հողային միջավայր: Հողը երկրագնդի մակերեսի վերին շերտն է, որից կախված է բույսերի և բազմաթիվ այլ կենդանի օրգանիզմների կյանքը։ Օրգանիզմների մնացորդները աստիճանաբար փտում են և առաջացնում հումուս։
Հումուսը օրգանիզմների քայքայված մնացորդների ամբողջություն է, որը բերրիացնում է հողը:
Հողում ապրում են պարզ ջրիմուռներ, բույսերի արմատներ, սերմեր, սպորներ: Հողը հարուստ է բակտերիաներով: Հողի մեկ խորանարդ սանտիմետրում առկա է մի քանի միլիոն միկրոօրգանիզմ։ Հողում բնակվում են նաև կենդանիների ներկայացուցիչներ:
Օրինակ
Անձրևորդեր, մրջյուններ, այլ միջատներ և դրանց թրթուրներ։
Օրգանիզմային միջավայր: Այն օրգանիզմն է, որը տեր է հանդիսանում մակաբույծ բույսի կամ կենդանու համար:
Օրինակ
Գայլուկը, մակաբույծ հիվանդածին մանրէներն ու նախակենդանիները, սնկերն ու որդերը:
Կենդանի օրգանիզմների կյանքը բնության մեջ պայմանավորված է իրենց շրջակա միջավայրի պայմաններով։
Այդ պատճառով էլ օրգանիզմների և նրանց շրջակա միջավայրի միջև առաջանում են բազմազան փոխադարձ կապեր և ներգործություններ: Կենդանի օրգանիզմը փոխհարաբերությունների մեջ է մտնում շրջակա բնության հետ: Արդյունքում օրգանիզմի և շրջակա միջավայրի միջև ստեղծվում է հարաբերությունների կայուն համակարգ:Կենդանի օրգանիզմների և շրջակա միջավայրի, ինչպես նաև տարբեր օրգանիզմների փոխհարաբերությունների մասին գիտությունը կոչվում է էկոլոգիա (հունարեն՝ «օյկոս» — տուն, «լոգոս» — գիտություն բառերից):Ինչպես տեսանք, էկոլոգիան գիտություն է օրգանիզմի և նրա միջավայրի միջև եղած բազմազան ու հետաքրքիր կապերի մասին:Ցանկացած կենսամիջավայրում կենդանի օրգանիզմները գրավում են իրենց կյանքի համար նպաստավոր վայրեր։ Օրինակ, որոշ ձկներ հանդիպում են միայն գետերի և լճերի մաքուր ջրերում։ Շնաձկներն ապրում են ծովերի խորքում, տափակաձկները` միայն ծովի հատակին։ Կենսամիջավայրի այն որոշակի տարածքը, որտեղ բնակվում է կենդանի օրգանիզմը, կոչվում է բնակության վայր։Կենդանի օրգանիզմների և նրանց բնակեցման վայրերի ամբողջությունը կազմում է էկոլոգիական համակարգ:Էկոլոգիական համակարգ հասկացությունն առաջարկել է անգլիացի բուսաբան Արթուր Թենսլին 20-րդ դարում:Բակտերիան անձրևաջրի կաթիլում, փտող ծառն՝ իր վրա բնակվող մանր կենդանի օրգանիզմներով, լիճը՝ իր բույսերով, ձկներով և այլ օրգանիզմներով էկոլոգիական համակարգերի օրինակներ են:
Երկրագնդի ամենամեծ էկոլոգիական համակարգը կենսոլորտն է:
Շրջակա միջավայրի գործոնները.
Շրջակա միջավայրի գործոնները
Օրգանիզմների գոյությունը պայմանավորված է իրենց շրջակա միջավայրի պայմաններով։ Կենդանի օրգանիզմները կարող են ապրել այնտեղ, որտեղ կան կյանքի և կենսագործունեության համար բարենպաստ գործոններ։
Շրջակա միջավայրի գործոնները, որոնցից կախված է կենդանի օրգանիզմների կյանքը, կոչվում են միջավայրի գործոններ կամ էկոլոգիական գործոններ:
Տարբերում են էկոլոգիական գործոնների երեք խումբ՝
1. անկենդան գործոններ
2. կենսական գործոններ
3. մարդածին գործոններ
Բնության անկենդան գործոններ: Դրանցից են` լույսը, ջերմաստիճանը, ջուրը կամ խոնավությունը, քամին, հողի աղային կազմը և այլն:Դիտարկենք դրանցից կարևորագույների դերն ու նշանակությունը օրգանիզմների կյանքում:
1. Լույս: Արեգակի լույսը երկրագնդի վրա էներգիայի առաջնային և անսպառ աղբյուր է: Այն կյանքի գոյության գլխավոր պայմաններից է: Լույսի ազդեցությամբ կատարվում է ֆոտոսինթեզ:
Արդյունքում`
· լույսի էներգիան կուտակվում է քիմիական նյութերում,
· անօրգանական նյութերից առաջանում են օրգանական նյութեր,
· անջատվում է թթվածին:
Լույսը օրգանիզմների հիմնական ազդանշանն է: Ցերեկվա տևողությունից է կախված կենդանիների վարքը և բույսերում ընթացող փոփոխությունները.
· բույսերի ծաղկումը, պտուղների ու սերմերի հասունացումը,
. չվող թռչունների երամներ կազմելը,
· արջերի մոտ ճարպի կուտակումը և այլն:
2. Ջուր: Ջուրը և´բնակության վայր է, և´օրգանիզմների գոյությանն անհրաժեշտ նյութ: Ջրային միջավայրում են ընթանում հիմնական կենսական գործընթացները: Ջրի անբավարարությունը հանգեցնում է մահվան։Անապատային բույսերի արմատները ջուր են ներծծում մինչև 16 մ խորությունից: Կակտուսների փշերի ձևափոխված տերևները կրճատում են ջրի գոլորշացումը։ Շատ կրիաներ ամռանը ջրի քանակության պակասի պայմաններում քուն են մտնում։
3. Ջերմություն: Օրգանիզմների համար կարևոր գործոն է ջերմությունը: Նրանք հարմարված են ջերմաստիճանային որոշակի տիրույթում գոյատևելուն:Ջերմաստիճանի փոփոխություններն առավելապես ազդում են սառնարյուն կենդանիների վրա.
Օրինակ
Սողունները ցածր ջերմաստիճանում դառնում են սակավաշարժ, իսկ ձմռանը քուն են մտնում։
Տաքարյունները ևս հարմարվում են ցածր ջերմաստիճանին.
Օրինակ
Հյուսիսում ձմեռող թռչունները պատսպարվում են փետուրների հաստ շերտով, կաթնասունները` մազածածկով և ճարպային շերտով։
Բնության կենսական գործոններ: Կենդանի օրգանիզմները միմյանցից մեկուսացած չեն, այլ հակառակը, ապրում են միմյանց հետ ակտիվ ներգործությունների պայմանում: Այդ ներգործությունները կենդանի օրգանիզմների փոխադարձ կապերն են:
Օրինակ` կենդանիները սնվում են բույսերի սինթեզած օրգանական նյութերով, իսկ բույսերը չեն գոյատևի առանց փոշոտող միջատների:
Տարբերակում ենք բնության հետևյալ կենդանի գործոնները`
Միակողմանի օգտակար կապ — փոխհարաբերություն է, երբ մի օրգանիզմը ստանում է օգուտ, իսկ մյուսը` մնում անվնաս: Փոքր ձկները կպչում են մեծ ձկներին և տեղափոխվում մեծ տարածություններ:
Փոխադարձ օգտակար կապ — օրինակ մրջյունների և լվիճների փոխհարաբերությունը: Լվիճների արտազատած քաղցր հյութով սնվելու համար մրջյունները պահպանում և տարածում են նրանց:
Գիշատչություն — /գիշատիչ – զոհ/ փոխհարաբերությունների կապն է: Օրինակ` զատկաբզեզը սնվում է լվիճներով, բազեն` մկներով և այլն: Դրանով կարգավորվում է բուսակեր օրգանիզմների թվաքանակը:
Մակաբուծություն — այն կապն է, երբ մի օրգանիզմն ապրում է այլ օրգանիզմի հաշվին: Օրինակ` մարդու աղիներում ապրող մակաբույծ որդերը:
Մարդածին գործոններ: Մարդու ակտիվ գործունեության շնորհիվ բնությունը փոփոխվում է: Արդյունքում փոխվում են օրգանիզմների բնակեցման վայրերը: Շրջակա միջավայրում օդի, ջրի և հողի աղտոտումը ազդում է կենդանի օրգանիզմների կենսագործունեության, բազմացման և բնության մեջ տարածման վրա:
Էկոլոգիական համակարգերում փոխադարձ կապի դրսևորում է օրգանիզմների սնուցումը մեկը մյուսով:
Ինչպես հիշում եք, բուսակեր օրգանիզմները սնվում են ավտոտրոֆ բույսերով: Իրենց հերթին, բուսակերները սնունդ են հանդիսանում կենդանակերների և ամենակերների համար: Կենդանակերներն էլ, իրենց հերթին, կարող են սնունդ դառնալ այլ գիշատիչների և ամենակերների համար:
Սննդառության աստիճանակարգային փոխառնչությունը օրգանիզմների միջև կոչվում է սննդային շղթա:
Սննդային շղթայում սննդանյութերի հետ միասին մեկ օրգանիզմից մյուսին է անցնում նաև էներգիան, որն անհրաժեշտ է կենսագործունեության պահպանման համար:
Սննդային շղթայի օրինակներ են`
1. Կարճ սննդային շղթա. խոտաբույս — մուկ — աղվես:
2. Երկար սննդային շղթա. խոտաբույս — ծղրիդ — մողես — արծիվ:
Բնական համակեցությունները և դրանց պահպնումը
Ինչպես արդեն նկատեցինք, բնության մեջ կենդանի օրգանիզմները գոյություն ունեն միմյանց հետ սերտ կապերի մեջ: Գոյության նույն բնակավայրում ապրող օրգանիզմները ստեղծում են կայուն խմբավորումներ, որոնք կոչվում են համակեցություններ:
Համակեցությունները լինում են.
Բնական — բնության կողմից հավասարակշռված համակեցություններ:
Արհեստական — մարդու կողմից կառավարվող համակեցություններ` այգի, դաշտ, ֆերմա, ջերմոց, ձկնաբուծարան և այլն:
Պատասխանել հարցերին
11.05.23
Գործնական աշխատանքի փաթեթից կատարի՛ր 83-86-րդ առաջադրանքները:
83.Ընդգծված բառերն ի՞նչ հարցի են պատասխանում և ի՞նչ են ցույց տալիս: Ի՞նչ անունկտաս այդ բառերին:
Ծանր առարկա-ինչպիսի, ածական
կանաչ արտ- ինչպիսի, ածական
բարձր տանիք-ինչպիսի, ածական
գունավոր նկար-ինչպիսի,ածական
բարակ ժապավեն-ինչպիսի, ածական
նեղճանապարհ- ինչպիսի, ածական
պղտոր գետ-ինչպիսի, ածական:
84.Բառերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝ գոյականների և ածականների:
Կաղնի, հայտնի, մեծ, կանաչ, աղջիկ, գետ, բուք, բարի, տգեղ, ճշմարտություն, անտուն, բարկացկոտ, Գայանե, տուն, կատու, գունավոր, կաղամբ, հեռուստացույց, խակ, Հայաստան, հետաքրքիր, վարդ, Վարդուհի, փշոտ, լիճ, ալիք, հզոր, բարձր, մարտ, մարտակառք, կառապան, հմուտ, մարտական, եռանիվ, հեծանիվ, ալ, պատմություն, պատմական, թռչուն, թռիչք, խիզախ, բարի, բարեկամական, շքեղ, գարուն, գարնանային, արևոտ, արև, երկար:
Ածական-հայտնի, մեծ, կանաչ, բարի, տգեղ, անտուն, բարկացկոտ, խակ, գունավոր, հետաքրաքիր, հզոր, բարձր, հումոտ, մարտական, եռանիվ, պատմական, թռիչք, խիզախ, բարի, բարեկամական, շքեղ, գարնանային, արևոտ։
Գոյական-կաղնի, աղջիկ, գետ, բուք, ճշմարտություն, Գայանե, տուն, կատու, կաղամբ, հեռուստացույց, Հայաստան, վարդ, Վարդուհի, փոշտ, լիճ, ալիք, մարտ, մարտակառք, կառապան, հեծանիվ, պատմություն, թռչուն, գարուն, արև, երկար։
85.Ավելորդ բառերը գտի՛ր և նախադասությունները ուղղի՛ր։
Այդ հավաքին իր մասնակցությունը բերեց նրանց առաջնորդը:
Սպիտակ գույնի զգեստը քեզ շատ է սազում:
Ոսկեծամ մազերով մի աղջիկ գալիս է ջրի աղբյուրը:
Մոտենում է աղջկան մոտ և տեսնում, որ մի վիշապ, գլուխը նրա ծնկներին քնել է:
Այլևս առավոտներն էլ չէին երգում:
Գառնուկները հոտոտում էին հողը բույրը:
Գործը նրանում է, որ բոլորը մոռացել են ուղտի մասին:
Իսկ մողեսները, երբ արևը տաքացնում էին քարերը, նրանք պառկում էին քարերին:
86.Այնպիսի պատմությու՛ն գրիր, որ գրածիցդ հետևալ հետևությունն արվի:
Իր աչքի գերանը չի տեսնում, ուրիշի աչքի շյուղն է տեսնում:
Լինում է չի լինում մի մարդ է լինում։ Այս մարդը ամբողջ քաղաքի մարդկանց անուն էր դնում, բայց իր թերությունների մասին ամբողջ աշխարհը խոսում էր։ Նա բամբասկոտ և չարամիտ մարդ էր։ Մի անգամ նա իր տուն աշխատանքի ընդունեց մի սպասուհու, ով շատ թափթփված էր աշխատում։ Նա իր բոլոր ընկերներին պատմում էր այդ սպասուհու մասին, իսկ բոլորը ծիծաղում էին։ Նա չգիտեր, թե ինչու էին նրանք ծիծաղում։ Իրականում նրանք ասում էին, Իր աչքի գերանը չի տեսնում, ուրիշի աչքի շյուղն է տեսնում։
Սոֆի Օհանյան 