1917–1918 թթ. իրադարձությունները և Հայաստանի առաջին Հանրապետությունը

Պատասխանե՛ք հարցերին՝ օգտվելով դասագրքի 39–50-րդ էջերի նյութից։

1. Որո՞նք էին Ռուսաստանում 1917 թ. Փետրվարյան հեղափոխության հիմնական պատճառները։

Հեղափոխության հիմնական պատճառներն էին ժողովրդի ծանր վիճակը, աղքատությունը, սննդի պակասը և Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքով առաջացած խնդիրները։ Մարդիկ դժգոհ էին ցարի իշխանությունից և ցանկանում էին փոփոխություններ։

2. Ի՞նչ փոփոխություններ տեղի ունեցան Ռուսաստանում Փետրվարյան հեղափոխության արդյունքում։

Փետրվարյան հեղափոխության արդյունքում տապալվեց ցարական միապետությունը։ Ստեղծվեց Ժամանակավոր կառավարություն, որը պետք է ղեկավարեր երկիրը մինչև նոր իշխանության հաստատումը։

3. Ի՞նչ էր երկիշխանությունը, և ո՞ր երկու կառույցների միջև էր այն ձևավորվել։

Երկիշխանությունը նշանակում էր, որ Ռուսաստանում միաժամանակ գործում էին իշխանության երկու կենտրոններ։ Դրանք Ժամանակավոր կառավարությունն ու բանվորների և զինվորների պատգամավորների խորհուրդներն էին։

4. Ի՞նչ էր Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն (ԱՀԿ), ե՞րբ և ի՞նչ նպատակով ստեղծվեց այն։

Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեն ստեղծվեց 1917 թ. մարտին Ժամանակավոր կառավարության կողմից։ Այն փոխարինեց Կովկասի փոխարքայությանը և զբաղվում էր Անդրկովկասի կառավարմամբ։

5. Ի՞նչ քայլեր ձեռնարկեց Ժամանակավոր կառավարությունը Արևմտյան Հայաստանում հայերի վիճակը բարելավելու համար։

Ժամանակավոր կառավարությունը Արևմտյան Հայաստանը բաժանեց երեք շրջանների Էրզրումի, Վանի և Խնուսի։ Հայերին թույլատրվեց վերադառնալ իրենց հայրենի բնակավայրերը, իսկ մի շարք պաշտոններ տրվեցին հայերին։ Այս քայլերը պետք է օգնեին հայերին վերականգնել իրենց կյանքը։

6. Ի՞նչ նպատակով և ի՞նչ որոշումներ ընդունեց Արևմտահայերի առաջին համագումարը։

Արևմտահայերի առաջին համագումարը տեղի ունեցավ 1917 թ. մայիսին Երևանում։ Այն քննարկեց գաղթականների վերադարձի, կրթության և տնտեսության հարցերը։ Համագումարում ընտրվեց նաև Արևմտահայ ազգային խորհուրդը, որը պետք է ներկայացներ արևմտահայերի շահերը։

7. Ո՞ր մարմիններն ստեղծվեցին Արևելահայերի ազգային համախորհրդակցության արդյունքում, և ի՞նչ նշանակություն ունեցան դրանք։

1917 թ. սեպտեմբերին Թիֆլիսում տեղի ունեցած արևելահայերի համագումարում ընտրվեց Արևելահայ ազգային խորհուրդը։ Այն ղեկավարում էր արևելահայության ազգային կյանքը և զբաղվում հայ ժողովրդի կարևոր հարցերով։ Այս խորհուրդները կարևոր դեր ունեցան հետագայում հայկական պետականության ստեղծման գործում։

8. Ինչո՞ւ էին հայերը, վրացիներն ու կովկասյան թաթարները ձգտում փոփոխել Այսրկովկասի վարչական սահմանները։

Նրանք ցանկանում էին, որ վարչական սահմանները համապատասխանեն տարբեր ժողովուրդների բնակության վայրերին։ Այդպես յուրաքանչյուր ժողովուրդ կարող էր ավելի լավ կառավարել իր բնակեցրած տարածքները և պաշտպանել իր ազգային շահերը։

9. Ե՞րբ տեղի ունեցավ բոլշևիկյան հեղաշրջումը Ռուսաստանում, և ո՞վ գլխավորեց նոր կառավարությունը։

Բոլշևիկյան հեղաշրջումը տեղի ունեցավ 1917 թ. հոկտեմբերի 25-ին, ըստ այն ժամանակ Ռուսաստանում օգտագործվող օրացույցի։ Այն գլխավորում էր Վլադիմիր Լենինը, և հեղաշրջման արդյունքում տապալվեց Ժամանակավոր կառավարությունը։

10. Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ բոլշևիկյան հեղաշրջումը Կովկասյան ռազմաճակատի և հայ ժողովրդի համար։

Բոլշևիկները որոշեցին դուրս գալ պատերազմից, ինչի հետևանքով ռուսական զորքերը հեռացան Կովկասյան ռազմաճակատից։ Հայերը մնացին առանց կարևոր ռազմական աջակցության, իսկ թուրքական զորքերի առաջխաղացումը մեծ վտանգ ստեղծեց հայ ժողովրդի համար։

11. Որո՞նք էին Անդրկովկասում ստեղծված երկու կարևոր կառույցները՝ Անդրկովկասյան կոմիսարիատը և Անդրկովկասի Սեյմը։ Նշե՛ք դրանց գործառույթները։

Անդրկովկասյան կոմիսարիատը ստեղծվեց 1917 թ. նոյեմբերին և ժամանակավոր կառավարում էր Անդրկովկասը չճանաչելով բոլշևիկյան իշխանությունը։ 1918 թ. փետրվարին ստեղծվեց Անդրկովկասի Սեյմը, որը ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմին էր։ Այն զբաղվում էր երկրամասի քաղաքական ու պետական հարցերով։

12. Ինչո՞ւ սկսվեցին Բրեստ-Լիտովսկի բանակցությունները, և ի՞նչ տարածքային հետևանքներ ունեցավ 1918 թ. մարտի 3-ի պայմանագիրը հայերի համար։

Բանակցությունները սկսվեցին, քանի որ բոլշևիկյան կառավարությունը ցանկանում էր դուրս գալ Առաջին համաշխարհային պատերազմից և հաշտություն կնքել Գերմանիայի ու նրա դաշնակիցների հետ։ 1918 թ. մարտի 3-ի պայմանագրով Կարսի, Արդահանի և Բաթումի մարզերն անցնելու էին Օսմանյան կայսրությանը։ Սա մեծ վտանգ ստեղծեց հայերի համար, քանի որ թուրքական զորքերը կարող էին առաջ շարժվել դեպի Արևելյան Հայաստան։

13. Ի՞նչ նպատակով ստեղծվեցին Հայկական կորպուսը և Երկրապահ դիվիզիան։

Հայկական կորպուսը և Երկրապահ դիվիզիան ստեղծվեցին հայկական տարածքները պաշտպանելու և հայկական բանակ կազմավորելու նպատակով։ Հայկական կորպուսի հրամանատար նշանակվեց Թովմաս Նազարբեկյանը, իսկ Երկրապահ դիվիզիայի հրամանատար Անդրանիկը։

14. Ի՞նչ հանգամանքներում հռչակվեց Անդրկովկասյան Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետությունը, և ինչո՞ւ այն երկար չգոյատևեց։

Անդրկովկասյան Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետությունը հռչակվեց 1918 թ. ապրիլի 22-ին, երբ Անդրկովկասի ղեկավարները հեռացան Ռուսաստանից։ Այն երկար չգոյատևեց, քանի որ հայերի, վրացիների և կովկասյան թաթարների միջև կային քաղաքական տարաձայնություններ, իսկ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները գնալով վատանում էին։ Մայիսի 26-ին հանրապետությունը լուծարվեց։

15. Որո՞նք էին 1918 թ. Մայիսյան հերոսամարտերը։ Նշե՛ք դրանց անցկացման վայրերն ու պատմական նշանակությունը։

Մայիսյան հերոսամարտերն էին Սարդարապատի, Բաշ-Ապարանի և Ղարաքիլիսայի ճակատամարտերը, որոնք տեղի ունեցան 1918 թ. մայիսին։ Հայերը կարողացան կանգնեցնել թուրքական զորքերի առաջխաղացումը և պաշտպանել Արևելյան Հայաստանը։ Այս հաղթանակները կարևոր դեր ունեցան Հայաստանի առաջին Հանրապետության ստեղծման գործում։

16. Ի՞նչ դեր ունեցավ Արամ Մանուկյանը Մայիսյան հերոսամարտերի կազմակերպման և Հայաստանի պետականության վերականգնման գործում։

Արամ Մանուկյանը մեծ դեր ունեցավ ժողովրդի և հայկական ուժերի կազմակերպման գործում։ Նա օգնում էր հավաքել ուժերը, կազմակերպել պաշտպանությունը և մարդկանց համախմբել ընդհանուր նպատակի շուրջ։ Նրա գործունեությունը կարևոր էր Երևանի պաշտպանության և Հայաստանի անկախության հաստատման համար։

17. Ե՞րբ և ի՞նչ պայմաններում հռչակվեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ Ինչո՞ւ է մայիսի 28-ը համարվում Հայաստանի Հանրապետության ստեղծման օրը։

Հայաստանի առաջին Հանրապետությունը հռչակվեց 1918 թ. մայիսի 28-ին՝ թուրքական զորքերի հարձակման և Մայիսյան հերոսամարտերի ժամանակ։ Այդ օրը Հայոց ազգային խորհուրդն իրեն հայտարարեց հայկական գավառների գերագույն իշխանություն և հռչակեց Հայաստանի անկախությունը։ Այդ պատճառով մայիսի 28-ը համարվում է Հայաստանի առաջին Հանրապետության ստեղծման օրը։

18. Ե՞րբ կնքվեց Բաթումի պայմանագիրը, և ի՞նչ հիմնական սահմանափակումներ ու տարածքային կորուստներ նախատեսվեցին Հայաստանի համար։

Բաթումի պայմանագիրը կնքվեց 1918 թ. հունիսի 4-ին, Հայաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև։ Պայմանագրով Հայաստանը ստիպված էր ընդունել շատ փոքր տարածք և ծանր պայմաններ։ Այն նաև սահմանափակում էր հայկական բանակի հնարավորությունները և երկրի ինքնուրույն գործելու հնարավորությունները։

19. Որո՞նք էին Հայաստանի առաջին հանրապետության պետական իշխանության երեք ճյուղերը։ Նշե՛ք յուրաքանչյուրի հիմնական գործառույթը։

Հայաստանի առաջին Հանրապետության իշխանության երեք ճյուղերն էին օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունները։ Օրենսդիր իշխանությունն ընդունում էր օրենքներ, գործադիր իշխանությունը կառավարում երկիրը և իրականացնում օրենքները, իսկ դատական իշխանությունը քննում գործերը և իրականացնում արդարադատություն։

20. Ինչպե՞ս էին կազմակերպված Հայաստանի առաջին հանրապետության խորհրդարանը, դատական համակարգը և բանակը։ Նշե՛ք առնվազն մեկ կարևոր առանձնահատկություն յուրաքանչյուրի վերաբերյալ։

Խորհրդարանը միապալատ էր և ընդունում էր երկրի կառավարման համար անհրաժեշտ օրենքները։ Դատական համակարգը բաղկացած էր տարբեր դատարաններից, որոնցից ամենաբարձր մարմինը Հայաստանի սենատն էր։ Բանակը կազմավորվում էր հայկական զորամասերից և ուներ իր հրամանատարությունը՝,երկրի պաշտպանությունն ապահովելու համար։