Ինչպիսի՞ քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային պայմաններում էին ապրում հայերը Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության ներքո XX դարի սկզբին, և ինչպե՞ս էին այդ պայմաններն ազդում հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական ձգտումների վրա։
Ներածություն
XX դարի սկզբին Հայաստանը բաժանված էր Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների միջև։ Հայերը երկու կայսրություներում էլ ապրում էին տարբեր պայմաններում, բայց երկու դեպքում էլ կային շատ դժվարություններ։ Այս պայմանները մեծ ազդեցություն ունեցան հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի և անկախության ձգտումների վրա։
Հիմնական մաս
Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Արևելյան Հայաստանի հայերը համեմատաբար ավելի լավ պայմաններում էին ապրում, հատկապես կրթության և մշակույթի ոլորտներում։ Կային հայկական դպրոցներ, մշակութային կազմակերպություններ և մամուլ։ Սակայն ցարական իշխանությունը փորձում էր վերահսկել հայերի ազգային կյանքը։ XX դարի սկզբին ճնշումների կենտրոնում հայտնվեց Հայ առաքելական եկեղեցին։ 1903 թ. հունիսի 12-ին ընդունվեց եկեղեցական գույքի բռնագրավման մասին օրենքը, որով պետք է բռնագրավեր եկեղեցու շարժական և անշարժ գույքը։ Գյուղացիների վիճակն էլ ծանր էր։
Օսմանյան կայսրության կազմում գտնվող Արևմտյան Հայաստանի հայերի վիճակը ավելի ծանր էր։ Նրանք ենթարկվում էին ծանր հարկերի, ապրում էին իրավազուրկ վիճակում և հաճախ ենթարկվում էին բռնությունների։ Հայերը պայքարում էին իրենց իրավունքների և ազատության համար։ Այդ պայքարում մեծ դեր ունեին ՀՅԴ-ն և այլ ազգային կազմակերպություններ։ 1890-ականների հայերի կոտորածները դարձան հետագա ցեղասպանության նախադրյալներից մեկը։
Չնայած նրան, որ հայերը ապրում էին երկու տարբեր կայսրությունների տիրապետության տակ, նրանց խնդիրներից շատերը նման էին։ Հայ ժողովուրդը ցանկանում էր պաշտպանել իր ազգային ինքնությունը, մշակույթը, իրավունքները և ազատությունը։ Դժվար պայմանները ավելի ուժեղացրին ազգային-ազատագրական պայքարը և անկախության ձգտումը։
Եզրափակում
Կարծում եմ այս դժվար պայմանները մեծ ազդեցություն ունեցան հայ ժողովրդի վրա և ձևավորեցին նրա տոկունությունը։ Հայերը շարունակեցին պայքարել իրենց իրավունքների և ազատության համար։ Այս պատմությունից կարելի է հասկանալ թե որքան կարևոր է ունենալ և պահպանել սեփական պետականությունը։
Սոֆի Օհանյան 